بررسی کاربردهای ذاتی و عرضی در منطق دو وجهی از دیدگاه ارموی و ملاصدرا
محورهای موضوعی : مطالعات حوزه فلسفه و حکمت اسلامیفاطمه عاشوری 1 , محمدکاظم رضازاده جودی 2
1 - دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزد اسلامی، تهران، ایران
2 - استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
کلید واژه: ارموی, ملاصدرا, ذاتی, عرضی, موضوع, ایساغوجی,
چکیده مقاله :
سراجالدین محمود ارموی منطقدان برجستة قرن هفتم هجری است که آراء منطقی وی بر منطقدانان عصر خودش و پس از خود تأثیرگذار بوده است. او بتبعیت از نظام منطقنگاری دو بخشی ابنسینا، و با گسترش برخی از نوآوریهای خود، نقشی مهم در بسط منطق سینوی ایفا کرده است. یکی از مباحث منطقی ارموی، تبیین معانی ذاتی و عرضی و ارتباط آنها با موضوع است. از یکسو، او در برهان همانند منطقدانان بر این باور است که هر علمی دارای موضوعی است که در آن علم از عوارض ذاتی آن موضوع بحث میشود؛ و ضمن تبیین ضرورت وجود موضوع و اشکالات ناشی از اشتراک اسمی در معانی عوارض ذاتی، به رفع مناقشات در اینباره میپردازد. از سوی دیگر، در مباحث کلی و جزئی، کاربردهای «ذاتی و عرضی» در باب ایساغوجی را مورد مداقه قرار میدهد. در مقالۀ پیش رو با شیوة کتابخانهیی و روش توصیفیـتحلیلی، میکوشد موارد کاربردهای ذاتی و عرضی از دیدگاه ارموی و ملاصدرا و برخی متأخرین را مورد تحلیل انتقادی قرار دهد.
Sirāj al-Dīn Maḥmūd al-Urmawī, a distinguished logician of the seventh century (AH), exercised a profound influence on both his contemporaries and subsequent generations of logicians. By following Ibn Sīnā’s two-dimensional system of logic and expanding some of his own innovations, he played a significant role in the expansion of Avicennian logic among later scholars. One of the themes in Urmawī's works concerns the explanation of the notions of the essential and the accidental and their relation to the subject. On the one hand, similar to other logicians, he argues that every science has a subject whose essential accidents are investigated within that discipline. While explaining the necessity of the subject's being and the problems arising from homonymy in the meanings of essential accidents, he addresses the related disputes. On the other hand, in the discussions of universals and particulars, he investigates the applications of “essential and accidental” in the context of Isagoge. Here, using a library-based, descriptive-analytical method, the authors try to critically analyze the cases of essential and accidental applications from the perspective of Urmawī, Mullā Ṣadrā, and some later scholars.
ابنسینا (1364) النجاة، الاهیات، بهاهتمام محمدتقی دانشپژوه، تهران: دانشگاه تهران.
ابنسینا (1404ق) الشفاء، المنطق، البرهان، تدوین سعید زاید، قم: کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی.
ارموی، سراجالدین محمود (892ق) مطالع الانوار، ترجمه علیبن محمد طوسی، نسخه خطی شمارة 2196، 973 و 2488، کتابخانه ایاصوفیا.
تفتازانی، مسعودبن عمر (1408ق) التهذیب، با حاشیه ملاعبداالله، بیروت: المکتبه الاسلامیه.
حلی، حسنبن یوسف (1363) الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید، قم: بیدار.
رازی، فخرالدین محمد (1381) الملخص، بخش منطق، تصحیح فرامرز قراملکی و آدینه اصغرینژاد، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
رازی، قطبالدین محمد (1396) لوامع الاسرار فی شرح مطالع الانوار، تصحیح علیاصغر جعفری ولنی، تهران: دانشگاه تهران.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1368) «تعلیقات اسفار»، در ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، ج1، قم: مصطفوی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1386) نهایة الحکمة، تصحیح غلامرضا فیاضی، ج4، قم: مؤسسة امام خمینی (ره).
طوسی، خواجه نصیرالدین (1375) اساس الاقتباس، تهران: نشر مرکز.
محمدی، مقصود (1385) «عوارض ذاتی در علوم»، خردنامه صدرا، شمارة 46، ص29ـ22.
ملاصدرا (1378) التنقیح فی المنطق، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1383) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج1، تصحیح و تحقیق غلامرضا اعوانی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.