بررسی کاربردهای ذاتی و عرضی در منطق دو وجهی از دیدگاه ارموی و ملاصدرا
الموضوعات : مطالعات حوزه فلسفه و حکمت اسلامیفاطمه عاشوری 1 , محمدکاظم رضازاده جودی 2
1 - دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزد اسلامی، تهران، ایران
2 - استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: ارموی, ملاصدرا, ذاتی, عرضی, موضوع, ایساغوجی,
ملخص المقالة :
سراجالدین محمود ارموی منطقدان برجستة قرن هفتم هجری است که آراء منطقی وی بر منطقدانان عصر خودش و پس از خود تأثیرگذار بوده است. او بتبعیت از نظام منطقنگاری دو بخشی ابنسینا، و با گسترش برخی از نوآوریهای خود، نقشی مهم در بسط منطق سینوی ایفا کرده است. یکی از مباحث منطقی ارموی، تبیین معانی ذاتی و عرضی و ارتباط آنها با موضوع است. از یکسو، او در برهان همانند منطقدانان بر این باور است که هر علمی دارای موضوعی است که در آن علم از عوارض ذاتی آن موضوع بحث میشود؛ و ضمن تبیین ضرورت وجود موضوع و اشکالات ناشی از اشتراک اسمی در معانی عوارض ذاتی، به رفع مناقشات در اینباره میپردازد. از سوی دیگر، در مباحث کلی و جزئی، کاربردهای «ذاتی و عرضی» در باب ایساغوجی را مورد مداقه قرار میدهد. در مقالۀ پیش رو با شیوة کتابخانهیی و روش توصیفیـتحلیلی، میکوشد موارد کاربردهای ذاتی و عرضی از دیدگاه ارموی و ملاصدرا و برخی متأخرین را مورد تحلیل انتقادی قرار دهد.
ابنسینا (1364) النجاة، الاهیات، بهاهتمام محمدتقی دانشپژوه، تهران: دانشگاه تهران.
ابنسینا (1404ق) الشفاء، المنطق، البرهان، تدوین سعید زاید، قم: کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی.
ارموی، سراجالدین محمود (892ق) مطالع الانوار، ترجمه علیبن محمد طوسی، نسخه خطی شمارة 2196، 973 و 2488، کتابخانه ایاصوفیا.
تفتازانی، مسعودبن عمر (1408ق) التهذیب، با حاشیه ملاعبداالله، بیروت: المکتبه الاسلامیه.
حلی، حسنبن یوسف (1363) الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید، قم: بیدار.
رازی، فخرالدین محمد (1381) الملخص، بخش منطق، تصحیح فرامرز قراملکی و آدینه اصغرینژاد، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
رازی، قطبالدین محمد (1396) لوامع الاسرار فی شرح مطالع الانوار، تصحیح علیاصغر جعفری ولنی، تهران: دانشگاه تهران.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1368) «تعلیقات اسفار»، در ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، ج1، قم: مصطفوی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1386) نهایة الحکمة، تصحیح غلامرضا فیاضی، ج4، قم: مؤسسة امام خمینی (ره).
طوسی، خواجه نصیرالدین (1375) اساس الاقتباس، تهران: نشر مرکز.
محمدی، مقصود (1385) «عوارض ذاتی در علوم»، خردنامه صدرا، شمارة 46، ص29ـ22.
ملاصدرا (1378) التنقیح فی المنطق، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1383) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج1، تصحیح و تحقیق غلامرضا اعوانی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.