تحلیل فلسفی تأثیر مبانی مدرنیته در اندیشه تربیتی مشروطهخواهان ایران
الموضوعات : Geneology of philosophical schools and Ideas
علیاصغر جعفری ولنی
1
,
فاطمه امینی پویا
2
1 - دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، مدرسه عالی و دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
2 - دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: مشروطه, مدرنیته, اندیشه تربیتی, نهادهای آموزشی مدرن ایران,
ملخص المقالة :
نوشتار حاضر به بررسی تأثیر اندیشههای فلسفی ناشی از مدرنیته بر تحول ساختار آموزش و پرورش در عصر مشروطه میپردازد. فرضیة اصلی پژوهش اینست که آشنایی روشنفکران مشروطهخواه با مبانی عقلگرایی، علمباوری، فردیت و آزادی (که از ارکان مدرنیته بشمار میروند)، موجب بازتعریف هدف و کارکرد آموزش در ایران شد. بر اساس این فرضیه، تغییر نگرش از تعلیم سنتی به تربیت عقلانیـاجتماعی، زمینهساز پیدایش نهادهای آموزشی جدید، مانند دارالفنون و مدارس ملی گردید. روش این تحقیق توصیفیـتحلیلی است و با بهرهگیری از منابع تاریخی، آثار فکری روشنفکران دورة مشروطه و اسناد آموزشی آن دوران، به تحلیل نسبت میان مدرنیته و اندیشة تربیتی ایرانیان میپردازد. در این بررسی، دیدگاه متفکرانی چون ملکمخان و طالبوف در مقام نمایندگان بارز جریان نوسازی فکری واکاوی شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که تأثیر مبانی فلسفی مدرنیته نه صرفاً در عرصة سیاست و قانونخواهی، بلکه در بنیانهای فکری و تربیتی جامعة ایران نیز انکارناپذیر بوده و آموزش بعنوان ابزاری برای خودآگاهی، مسئولیتپذیری و پیشرفت اجتماعی تلقی میشود. ضرورت این پژوهش از آنروست که بازخوانی ریشههای فلسفی تحول آموزشی در ایران، میتواند به درکی عمیقتر از شکلگیری اندیشة تربیتی مدرن و نقد وضعیت کنونی آموزش در کشور کمک کند.
آدمیت، فریدون (1363) اندیشههای طالبوف تبریزی، تهران: دماوند.
اصیل، حجتالله (1393) «میرزاملکمخان ناظمالدوله و نظریهپردازی مدرنیته ایرانی»، اندیشههای ایرانی، شمارة 5، تهران: کویر.
دولتزاده، محمد؛ مالئیشهرستانکی، حمیدرضا (1403) «مروری تاریخی بر مدارس و آموزش ابتدایی و نوین در ایران: از ریشههای سنتی تا نظامهای معاصر»، نوزدهمین کنفرانس بینالمللی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی.
زرگرینژاد، غلامحسین (1387) رسائل مشروطیت: مشروطه بروایت موافقان و مخالفان، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
طالبوف تبریزی، عبدالرحیم (1400) کتاب احمد (بهمراه پندنامه مارکوس و رساله هیئت جدیده)، تهران: علمی و فرهنگی.
طباطبایی، سیدجواد (1372) درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی ایران، تهران: کویر.
عنایت، حمید (1362) اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، تهران: خوارزمی.
فخرایی، ابراهیم (1353) گیلان در جنبش مشروطیت، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
فراستخواه، مقصود (1373) سرآغاز نواندیشی معاصر (دینی و غیردینی)، تهران: شرکت سهامی انتشار.
قنبری، محمدرضا (1386) «نگاهی به مکتبخانه در ایران»، مجله فرهنگ مردم ایران، شمارة 9، ص140ـ119.
ملکمخان (1400) دفتر تنظیمات (کتابچه غیبی) و چند رساله دیگر، تهران: امید فردا.
نصیری، مهدی (1387) «بررسى سیر تحولات نظام آموزشى مکتبخانهیى در دوره قاجار و پهلوى اول»، نشریه حوزه، شمارة 150، ص253ـ195.