کارکرد انسانشناختی پنوما از منظر رواقیون متأخر
الموضوعات : Geneology of philosophical schools and Ideasنگار اظهاری جنکانلو 1 , مجيد ياريان کوپائی 2 , رهام شرف 3
1 - دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه دولتی زنجان، زنجان، ایران
2 - استادیار گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
3 - دانشیار گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه دولتی زنجان، زنجان، ایران
الکلمات المفتاحية: پنوما, روح, بدن, لوگوس, کیهان, رواقیون متأخر,
ملخص المقالة :
هدف مقالۀ حاضر پژوهشی درباب نقش واسطهیی پنوما در تبیین نسبت میان روح و جسم از منظر رواقیون است. رواقیون برخلاف سنتهای فلسفی ثنویتگرا، پنوما را بعنوان نیرویی معرفی کردند که همزمان دارای ابعاد جسمانیوعقلانی است و بعنوان عنصر پیونددهنده میان ایندو ساحت عمل میکند. این مؤلفه در اندیشۀ رواقی، نهصرفاً یک مفهوم زیستشناختی، بلکه بنیادیترین اصل تبیینی برای انسجام ارگانیسم زنده، ساز و کار ادراک حسی، و کنشهای عقلانی است. این مقاله نشان میدهد که پنوما، بمثابه جوهری فعال و دینامیکی که در تمام جهان نفوذ دارد، سه نقش کلیدی در نظام فکری رواقی ایفا میکند: نخست، نیرویی است که ساختار و انسجام بدن را حفظ میکند و فعالیتهای زیستی را ممکن میسازد؛ دوم، واسطهیی است میان نفس و بدن که ساختاری از «آمیختگیها» است؛ سوم، در سطح متافیزیکی با لوگوس (عقلکیهانی) پیوند خورده و در ایجاد هماهنگی میان نفس انسانی و کلیت کیهان نقش دارد. این نوشتار، با روشی توصیفیـتحلیلی درصدد است با تحلیل متون کلاسیک رواقی (با نظر به آراء سنکا، اپیکتتوس و مارکوسآئورلیوس) نقش پنوما را بعنوان واسطهیی برای سازوکارِ بنیادین در تبیین ماهیت و کارکردهای بُعد جسمانی و عقلانی انسان مشخص نماید چنین ادعایی با توسل به بررسیهایی که درباب نسبت پنوما با مفاهیمی همچون لوگوس و هنجارمندی کیهانی انجام شده است، نشان میدهد که این عنصر نهتنها در تبیین کارکردهای زیستی و شناختی فرد نقش دارد، بلکه در سطحی کلانتر، بعنوان نیرویی که نظم و هماهنگی کیهانی را تضمین میکند، جایگاهی اساسی در نظام فلسفی رواقی دارد.
اسماعیلی، محمدجواد؛ مشایخی، سینا (1394) «نظریه اتصال در طبیعیات رواقی»، مجله تاریخ فلسفه، شمارۀ 25، ص96ـ65.
برن، ژان (1362) فلسفه رواقی، ترجمۀ سیدابوالقاسم پورحسینی، تهران: امیرکبیر.
کامتکار، راچانا؛ گریور، مارگارت (1396) اورلیوس و اپیکتتوس از دانشنامۀ فلسفه استنفورد، ترجمۀ عفت جهانی، تهران: ققنوس.
Arenson, K. (2020). The stoic theory of soul. Routledge Handbook of Hellenistic philosophy. London: Routledge.
Aurelius (1890). the thought of the emperor Marcus Aurelius Antonius. Philadelphia: Henry Altemus duke-Libraries.
Aurelius (1925). the golden book of Marcus Aurelius. London: J. M. Dent.
Aurelius (2008). the essential Marcus Aurelius. Jeremy Tarcher Penguin.
Aurelius (n.d). Meditations Marcus Aurelius. translated by George Long. Standard EBook's CCo100 universal.
Boeri, M. (2010). The stoic psychological physicalism. The New Centennial Review, vol. 10, No. 3, pp. 105-132.
Bogomolov, A. S. (1995). History of Ancient philosophy Greece and Rome. translated by Vladimir Stankevich. Moscow: Progress publishers.
Brehier, E. (1908). La theorie des incorporels dans l'ancien stoicism (microform), Paris: A. Picard.
Brennan, T. (2009). Stoic souls in stoic corpsos. Cornall University.
Bronowski, A. (2019). The stoics on Lekta: All there is say. Oxford University press.
Dherbey, G. (2005). Le stoiciens. Voir Maximillian forschner, Le portique ET le concept de personne, dans, Paris/ VIN.
Gourinat, J. (2018). The ontology and syntax of stoic causes and Effects. Rhizomata, vol. 6, no. 1, pp. 87-108.
Gruyter, W. (2013). Bodies and their Effects: The stoics on causation and incorporeal. Institute de humanidade, Universidad Diego Portales Ejercito.
Harven, V. (2012). The coherence of stoic Ontology. PhD thesis at University of California.
Heller, Robert (2018). Pneuma in Early stoicism. Doctoral Thesis in Royal Holloway university of London.
Kostara, S. (2021), The Potential of the Human Soul towards a Life in Harmony with Nature and Logos as Per the Stoic Psychology. Department of Pastoral Studies, Supreme Ecclesiastical Academy of Athens, Athens, Greece.
Long, A. A. & Sedley, D. N. (1987). The Hellenistic philosophers. New York: Cambridge University press.
Long, A. A. (1982). Soul and body in stoicism. Phronesis. Vol. 27, no. 1, pp. 34-57.
Long, A. A. (2017). Seneca and Epictetus on body, mind and dualism. Plato or Platonism in Seneca and Epictetus. From stoicism to Platonism. ED. T. Engbery.
Norrlof, C. (2019). Hegemony. Oxford Bibliographies.
Quin. C. (1994). The soul and the pneuma in the function of the nervous system after Galen. Journal of the royal society of medicine. vol. 87, no. 7, pp. 393-395.
Robertson, P. (2014). De-spiritualizing pneuma, modernity, religion and anachronism in the study of Paul. Method and theory in the study of religion. Brill Department of religious studies, George Brown university.
Sambursky Samuel (1971). Physics of the stoics. London: Hutchinson.
Sellars, J. (2010). Stoic ontology and Plato's Sophist. Bulletin of the institute of classical studies. No. 107, Oxford University press.
Seneca, Lucius Annaeus (1917). Seneca. Cambridge: Harvard University press.
Stead, Christopher (1998). Pneuma. Routledge encyclopedia of philosophy. London: Routledge.