بررسی آموزههای اخلاقی در اشعار شهریار
محورهای موضوعی : اخلاق و تربیت اسلامی
1 - دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران
کلید واژه: آموزه اخلاقی, اخلاق, شهریار, صفات نیک انسانی,
چکیده مقاله :
برای شناخت شاعران پرداختن به حال آنان و عناصر زیبایی سخن شعر کافی نیست، بلکه پی بردن به عقاید و روحیات آن¬ها کمک بیشتری به شناخت روحیه شاعران می¬کند. بهترین معیار و ملاک بررسی روحیه¬ی شاعران دقت در اشعار آنان است که اصطلاحاً فرزند جان آنان محسوب می¬شود. بعضی از شاعران چون فردوسی، ناصرخسرو اسوه و الگوی اخلاقیات در ادبیات فارسی به-شمار می¬روند. شهریار، شاعری اخلاق¬¬¬گراست که در تبیین مضامین اخلاقی و تعلیمی در اشعار خود با مهارت و ملاحت تمام عمل کرده است. اگرچه در این مقال، مجال نشان دادن «ادبیت» کار شهریار نیست اما خواننده با ذوق در خواهد یافت که این شاعر زبردست، «آموختن» و «لذت» بخشیدن را دو عنصر متقابل و متعامل ادبیات می¬داند و خود نیز ادبیات را در خـدمت اندیشه¬هایش قرار می¬دهد. بررسی اشعار شهریار نشان می¬دهد که وی به تعلیم مخاطب خود بسیار اهتمام ورزیده است. مهم¬ترین مضامین تربیتی مورد توجه وی عبارتند از: مبارزه با هوای نفس، پرهیز از دنیاپرستی، مهرورزی و ترک خصومت، شرم، شکیبایی، ادب، سخاوت، قناعت، ترک آزمندی، فروتنی و نوع¬دوستی. در این پژوهش نگارنده می¬کوشد به بررسی و تحلیل آموزههای اخلاقی در اشعار شهریار بپردازند و ویژگی¬های بارز آنها را تبیین نماید.
To understand poets, it is insufficient to focus solely on their biographies and the aesthetic elements of their verses. Delving into their beliefs and sentiments offers a deeper insight into their spirit. The most reliable criterion for examining a poet’s disposition is their poetry, which is considered the “offspring of their soul.” Some poets, like Ferdowsi and Naser Khosrow, are regarded as exemplars of ethics in Persian literature. Shahriar, an ethics-oriented poet, skillfully and artfully elaborates on moral and didactic themes in his poetry. Although this article does not provide the scope to fully showcase Shahriar’s literary artistry, discerning readers will recognize that this masterful poet views “teaching” and providing “pleasure” as two reciprocal and interacting elements of literature, utilizing literature to serve his intellectual ideas. An examination of Shahriar’s poems reveals his profound commitment to educating his audience. His most significant educational themes include: combating base desires, abstaining from worldliness, showing kindness and forsaking animosity, modesty, patience, courtesy, generosity, contentment, renouncing greed, humility, and altruism. In this research, the author endeavors to investigate and analyze the moral teachings within Shahriar’s poetry and elucidate their prominent characteristics.
قرآن کریم
نهج¬البلاغه
آرین¬پور، یحیی (1382ش)، از نیما تا روزگار ما (تاریخ ادب فارسی معاصر). تهران: زوّار.
حافظ، شمس¬الدین (1371)، دیوان. به کوشش خطیب رهبر، خلیل، تهران: انتشارات صفی علی¬شاه.
رازی، کلینی (1379)، اصول کافی. با ترجمه کمره¬ای، محمدباقر، تهران: انتشارات اسلامیه، سه جلد.
رزم¬جو، حسین (1369)، شعر کهن در ترازوی نقد اخلاق اسلامی. مشهد: انتشارات آستان قدس، جلد 1 و 2.
روزبه، محمدرضا (1381)، ادبیات معاصر ایران (شعر). تهران: نشر روزگار.
زرین¬کوب، عبدالحسین (1366)، سرنی. تهران: علمی.
شاهین، داریوش (1361)، ترجمه نهج¬البلاغه. انتشارات جاویدان.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1390)، با چراغ در آینه. تهران: سخن.
شهریار، سیدمحمدحسین (1370ش)، کلیات دیوان شهریار. تهران: نگاه.
شهریار، محمدحسین (1387 الف)، کلیات اشعار ترکی به¬انضمام منظومه حیدربابایه سلام. تهران: نگاه.
شهریار، محمدحسین (1387 ب)، کلیات دیوان. تهران: نگاه.
صوفی، لیلا (1381)، زندگی¬نامه¬ی شاعران. تهران: انتشارات جاجرمی.
علی¬میرزالو، وحیده (زمستان 1385)، «بازتاب آئین¬های ماه محرم در دیوان شهریار». ادبیات فارسی، سال سوم، شماره 8، از 178 تا 203.
غزالی، ابوحامد محمد (1390ش)، کیمیای سعادت. دو جلد، به¬کوشش حسین خدیوجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
غزالی، ابوحامد محمد (1392ش)، احیاء علوم¬الدین. دو جلد، ترجمه مؤیدالدین خوارزمی، به¬کوشش حسین خدیوجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
قطب¬الدین، شیرازی (1369)، دره¬التاج. تصحیح ماهدخت بانو همایی، تهران: علمی و فرهنگی.
کانت، ایمانوئل (1378)، درس¬های فلسفه اخلاق. ترجمه منوچهر صانعی¬دره بیدی، تهران: نقش و نگار.
مختاری، محمد (1372)، انسان در شعر معاصر. تهران: توس.
مطهری، مرتضی (1362)، فلسفه اخلاق. تهران، انتشارات 15 خرداد.
ممتحن، مهدی و محمدیان، حسین و رودینی، محمدامین (پاییز 1389)، «دین در اندیشه جواهری و شهریار»، مجله مطالعات ادبیات تطبیقی، شماره 15، از 143 تا 164.
مولوی، جلال¬الدین (1335)، فیه¬مافیه. تصحیح بدیع¬الزمان فروزان¬فر، تهران: نگاه.
مولوی، جلال¬الدین (1386)، مثنوی. به سعی رینولد نیکلسون، تهران: امیرکبیر.
میبدی، رشیدالدین (1370)، کشف¬الاسرار. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
نسفی، عزیزالدین (1377)، الانسان¬الکامل. تصحیح ماژیران موله، تهران: طهوری و انجمن ایران¬شناسی فرانسه در تهران.
یاحقی، محمدجعفر (1385 ش)، جویبار لحظه¬ها. (ادبیات معاصر فارسی)، تهران: جامی.
یوسفی، غلام¬حسین (1368)، گلستان سعدی. انتشارات خوارزمی.