ماهیت رمانتیک و کارکرد کرونوتوپ خرابه و ویرانه در رمان «بوف کور»
محورهای موضوعی : نقد و نظریه ادبی
ستاره مدنی
1
,
علیرضا نیکویی
2
,
شایسته سادات موسوی
3
1 - کارشناسی ارشد ادبیات و علوم انسانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
2 - دانشیار گروه ادبیات و علوم انسانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
3 - استادیار گروه ادبیات و علوم انسانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
کلید واژه: کرونوتوپ, بوف کور, رمانتیسم, گوتیک و خرابه/ ویرانه.,
چکیده مقاله :
کرونوتوپ (پیوستارِ زمان- مکان) که نظریهپرداز برجسته، میخاییل باختین مطرح میکند، یکی از مؤلفههای مهم در سنخشناسی و تحلیل بوطیقایی اثر است. در این تحقیق کوشیدهایم تا نشان دهیم که کرونوتوپها در اثر برجسته‌ای چون «بوف کور»، چه عملکردی دارند و چگونه در خدمت فضاسازی ژانری و بوطیقایی اثر عمل میکنند. بدین منظور ماهیت رمانتیک و گوتیک روایت «بوف کور» در تعامل با کرونوتوپها -به‌ویژه یک کرونوتوپ اصلی، یعنی خرابه و ویرانه - بررسی شده است. در این بررسی مشخص میشود که ماهیت رمانتیک- گوتیک این روایت، ارتباط روشنی با انتخاب این کرونوتوپ به عنوان مکان اصلی روایت دارد. در این روایت، کرونوتوپ خرابه و ویرانه، کارکردی نمادین دارد و نوعی بازخوانی گذشته و تلاشی ناکام برای احیای آن در امروز است. همچنین ارتباط شبکهای سایر عناصر داستان، همچون شخصیتها، رویدادها و کرونوتوپ‌های فرعی (همچون گورستان و آستانهها) با این کرونوتوپ اصلی، نتایج بهدستآمده از تحلیل حاضر را تأیید میکند. این مقاله با روشی کیفی و تبیینی به بررسی دادههای متنی میپردازد و بر اساس چارچوب نظری مزبور، تحلیلی چندوجهی از آنها ارائه میکند.
The Romantic nature and the function of the chronotope of the ruins and wreckage in Blind Owl." the novel “The Blind Owl.”
Setareh Madani*
Alireza Nikouei**
Shayesteh Sadat Mousavi***
The concept of the chronotope (the time–space continuum), introduced by Mikhail Bakhtin, is a fundamental element in the typological and poetics-oriented analysis of literary texts. This study examines the functional role of chronotopes in Sadegh Hedayat’s The Blind Owl, with particular attention to their contribution to the construction of the work’s generic atmosphere and aesthetic structure. Emphasis is placed on a dominant chronotope that of ruins and desolation which serves as the primary spatial and symbolic framework of the narrative. The analysis demonstrates that the Romantic–Gothic quality of the text is closely aligned with this spatial configuration. Within this framework, ruins operate not merely as a setting but as a symbolic locus through which the narrative engages with memory, temporal disjunction, and the impossibility of restoring the past. Furthermore, the interrelation of narrative elements including characters, events, and subsidiary chronotopes such as cemeteries and thresholds reinforces the centrality of this spatial logic. Adopting a qualitative and interpretive approach, the study offers a multi-layered reading grounded in Bakhtinian theory.
Keywords: Chronotope, Ruins, Romanticism, Gothic, Sadegh Hedayat, The Blind Owl.
Methodology
The research adopts a qualitative, descriptive-analytical approach grounded in close textual analysis. Selected passages and key narrative episodes from The Blind Owl are examined through the lens of Bakhtinian concepts, particularly the chronotope, dialogism, and heteroglossia. The analysis identifies and interprets spatial and temporal markers that contribute to the formation of the “ruins and wastelands” chronotope. In addition, the study draws on interdisciplinary theoretical perspectives, including Romanticism’s emphasis on subjectivity and nostalgia, Gothic literature’s fascination with decay and the uncanny, and existentialism’s concern with alienation and meaninglessness. These frameworks are employed to decode the symbolic and thematic layers embedded in the novel’s imagery and narrative structure. The methodological procedure involves categorizing instances of spatial representation, tracing their temporal associations, and interpreting their function within the broader narrative economy.
Findings
The analysis reveals that the chronotope of ruins and wastelands serves as a central organizing principle in the novel, mediating between past and present, memory and perception, and reality and hallucination. Ruined houses, abandoned rooms, obsolete objects, and desolate urban and rural landscapes are not passive settings; rather, they actively embody a lost past and an idealized temporality that contrasts sharply with the degraded and fragmented present. This contrast generates a dual temporal structure in which an imagined, harmonious past coexists with a disintegrating present marked by alienation and decay. The protagonist’s persistent longing for childhood, nature, and an unattainable purity reflects a romantic escapist impulse, while the pervasive imagery of darkness, death, shadow, and decay aligns the narrative with Gothic sensibilities.
Furthermore, other chronotopic elements such as the cemetery, the threshold (often symbolized through apertures like windows or vents), encounters with the enigmatic female figure, and the road leading away from the city interact with the central chronotope to reinforce the novel’s spatial-temporal complexity. These elements function as transitional zones where boundaries between life and death, self and other, and reality and imagination become blurred. The cemetery, for instance, signifies both an end and a point of return, while the threshold represents a liminal space of transformation and uncertainty. The road motif suggests both escape and exile, emphasizing the protagonist’s inability to locate a stable sense of belonging.
The study also finds that the chronotope of ruins and wastelands contributes significantly to the articulation of the novel’s existential condition. The fragmented spatiality mirrors the protagonist’s fractured identity, and the disrupted temporality reflects a crisis of meaning and continuity. The interplay between Romantic nostalgia and Gothic decay creates a tension that defines the novel’s unique aesthetic, positioning it at the intersection of multiple literary traditions.
Conclusion
The chronotope of ruins and wastelands is integral to the narrative architecture and thematic depth of The Blind Owl. It functions as a dynamic matrix through which time and space are interwoven to produce a complex representation of memory, identity, and existential dislocation. By employing Bakhtin’s theory, this study demonstrates that the novel’s spatial and temporal configurations are not incidental but foundational to its meaning-making processes. The chronotope articulates the protagonist’s sense of loss, alienation, and longing, while simultaneously shaping the text’s Romantic–Gothic identity. Ultimately, the research underscores the effectiveness of the chronotopic approach in uncovering the intricate relationships between narrative form, symbolic space, and philosophical inquiry in modern Persian literature.
References
Karam, Yousef (1996) The Philosophy of Kant: A نقد!!! and Examination. Translated by Mohammad Mohammadrezaei. Qom: Daftar-e Tablighat-e Eslami.
Kiliskan, (2008) “Ethics and Aesthetics in Bakhtin’s Works.” Translated by Mahdieh Mofidi. Ayeneh-ye Khial Monthly, No. 8, pp. 62–64.
Rousseau, Jean-Jacques (1996) Reveries of the Solitary Walker. Translated by Ahmad Samiei Gilani. Tehran: Soroush.
Ajodani, Mashallah (2006) Hedayat, The Blind Owl and Nationalism. Tehran: Forugh-e Khavaran.
Al-Naseri, Ali (2021) The Chronotope in Arabic and Persian Novels: A Comparative Reading of Selected Postmodern Novels. [Master’s Thesis, Ferdowsi University of Mashhad, Faculty of Letters and Humanities].
Al-Shamli, Rafal Naser (2019) The Outcast: A Study of the Novel “Brooklyn” by Colm Tóibín Based on Bakhtin’s Chronotope Theory. [Master’s Thesis, Ferdowsi University of Mashhad, Faculty of Letters and Humanities].
Amankhani, Isa (2013) Existentialism and Contemporary Iranian Literature. Tehran: Elmi.
Bakhtin, Mikhail (1981) "Forms of time and of the chronotope in the novel". In The Dialogic Imagination. Austin: Univ. Texas Press. pp. 84–258.
Bakhtin, Mikhail (2012) The Dialogic Imagination: Essays on the Novel. Translated by Roya Pourazar. Tehran: Ney.
Bracken, H. (2021) The Castle of Otranto. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/The-Castle-of-Otranto.
Cassirer, Ernst (1991) The Philosophy of the Enlightenment. Translated by Yadollah Moqan. Tehran: Niloufar.
Copleston, Frederick (1991) A History of Philosophy, Vol. 5. Translated by Amir Jalaleddin Alam. Tehran: Elmi va Farhangi.
Forast, Lilian (1996) Romanticism. Translated by Masoud Jafari Jozheh. Tehran: Markaz.
Galinsky, K. (1998) Augustan culture: An interpretive introduction. Princeton University Press.
Ghavami, Badriyeh & Mansouri, Nemat (2023) “A Study and Classification of Chronotope Types in the Story The Mourners of Bayal.” Journal of Literary Discourse Analysis, Vol. 1, No. 1, pp. 83–108.
https://www.doi.org/10.22034/lda.2023.62955
Ginsberg, R. (2004) The Aesthetics of Ruins. Amsterdam _ New York, NY, 2004
Gosetti-F. & Jennifer A. (2021) "Romantic Upheavals, Modern Movements", On Being and Becoming: An Existentialist Approach to Life, GUIDES TO THE GOOD LIFE SERIES (New York, online edn, Oxford Academic, 22 Oct. 2020), https://doi.org/10.1093/oso/9780190913656.003.0005, accessed 5 Nov. 2025.
Hassanli, Kavous & Naderi, Siamak (2013) “The Ancient City of Rey in The Blind Owl: A Re-reading of Cultural, Social, and Geographical Elements.” Journal of Literary Criticism, Vol. 6, No. 23, pp. 149–170.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20080360.1392.6.23.1.6
Hedayat, Sadegh (1972) The Blind Owl. Tehran: Amir Kabir.
Hosseinzadeh, Azin & Shahparrad, Katayoun (2020) “The Manifestation of Romantic Thought in the Chronotopic Structure of Mystical Narratives: A Comparative Study of ‘Mahan’ from Nizami’s Haft Paykar and ‘The Temptation of Saint Anthony’ by Gustave Flaubert.” Comparative Literature Studies, Vol. 12, No. 22, pp. 93–117.
https://doi.org/10.22103/jcl.2020.14799.2939
Hynes, Deborah J. (2020) Bakhtin in Another Frame. Translated by Setareh Noutaj. Tehran: Talina Institute for Translation and Publication of Artistic Works.
Jafari Jozheh, Masoud (1999) The Course of Romanticism in Iran. Tehran: Markaz.
Kordi Mohammadi, Nader (2022) “The Continuum of Stillness in Persian Novels of the 1960s.” Sociology of Art and Literature, Vol. 14, No. 2, pp. 99–120.
https://doi.org/10.22059/jsal.2023.92669
Miyahi, Elham & Alia, Masoud (2022) “An Analysis of the Chronotope of Home in I Turn Off the Lights by Zoya Pirzad.” Journal of Literary Criticism and Theory, Vol. 7, No. 13, pp. 5–27.
https://doi.org/10.22124/naqd.2022.20769.2283
Miyahi, Elham (2022) An Analysis of the Chronotope of Home in the Works of Iranian Women Novelists (1991–2016). [PhD Dissertation, Art University of Tehran, Faculty of Theoretical Sciences and Advanced Art Studies].
Miyahi, Elham (2024) A World Within a World: Essays on Bakhtin’s Concept of the Chronotope. Tehran: Logos.
Parisot, E. (2013) Graveyard Poetry: Religion, Aesthetics, and the Mid-Eighteenth-Century Poetic Condition. Ashgate: Ashgate Publishing Ltd.
Pour Ebrahimi, Sara (2022) Heterotopia, Third Space and Chronotope in “Life & Times of Michael K” by J.M. Coetzee and “The Woman in the Dunes” by Kobo Abe: A Spatial Reading. [Master’s Thesis, University of Guilan, Faculty of Letters and Humanities].
Raphael, David (1996) Adam Smith. Translated by Abdollah Kowsari. Tehran: Tarh-e No.
Rasekhi Langaroudi, Ahmad (2018) Sartre in Iran. Tehran: Akhtaran.
Seyed Hosseini, Reza (2002) Literary Schools (Vol. 1). Tehran: Negah.
Shamisa, Sirus (2004) The Story of a Soul. Tehran: Ferdows.
Shohadaei, Seyed Keyhan & Sahabi, Jalil (2024) “A Study of the Chronotope in Three Works by Shahrnush Parsipur (Touba and the Meaning of Night, Dog and the Long Winter, Women Without Men) Based on Bakhtin’s Theory.” Sanandaj Azad University Journal of Persian Language and Literature, No. 61, pp. 66–91.
Walklate, J. (2023) Time and the Museum: Literature, Phenomenology, and the Production of Radical Temporality. Routledge, Taylor & Francis Group.
Zaker Esfahani, Alireza (2002) “Romantic Nationalism in the Thought and Works of Sadegh Hedayat.” Ketab-e Naqd, No. 22, pp. 43–66.
Holquist, Michael (1990) Dialogism: Bakhtin and His World. Translated by Mehdi Amirkhanlou. Tehran: Niloufar.
A Sociological Analysis of the Novel
*Corresponding Author: M.A in Literature and Humanities, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran.
setareh.madani75@gmail.com
https://orcid.org/0009-0001-9231-7667
** Associate Professor, Department of Literature and Humanities, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran.
nikouei@guilan.ac.ir
https://orcid.org/0000-0001-8428-5389
*** Assistant Professor, Department of Literature and Humanities, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran.
sh_mosavi@guilan.ac.ir
https://orcid.org/0000-0003-2912-0551
آجودانی، ماشاالله (1385) هدایت، بوف کور و ناسیونالیسم، تهران، فروغ- خاوران.
امن¬خانی، عیسی (1392) اگزیستانسیالیسم و ادبیات معاصر ایران، تهران، علمی.
باختین، میخائیل (1391) تخیل مکالمهای (جستارهایی دربارۀ رمان)، ترجمۀ رویا پورآذر، تهران، نی.
پورابراهیمی، سارا (1401) هتروتوپیا، فضای سوم و کرونوتوپ در «زندگی و زمانة مایکل جی» اثر جی.ام.کوئتسیه و «زن در ریگ روان» اثر کوبو آبه: خوانشی فضامحور، پایان‌نامة کارشناسی¬ارشد، استاد راهنما فرزاد بوبانی، رشته زبان و ادبیات خارجی (زبان و ادبیات انگلیسی)، دانشگاه گیلان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
جعفری جزه، مسعود (1378) سیر رمانتیسم در ایران، تهران، مرکز.
حسن‌لی، کاووس و سیامک نادری (1392) «شهركهن «ري» در بوف كور، بازخواني عناصر فرهنگي، اجتماعي و جغرافيايی»، فصلنامۀ علمی- پژوهشی نقد ادبی، سال ششم، شماره 23، پاییز، صص 149-170.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20080360.1392.6.23.1.6.
حسین‌زاده، آذین و کتایون شهپرراد (1399) «تبلور اندیشه رمانتیک در ساختار کرونوتوپیک حکایات عرفانی بررسی تطبیقی داستان ماهان از هفت‌پیکر نظامی گنجوی و وسوسه آنتونیوس قدیس از گوستاو فلوبر»، ادبیات تطبیقی، سال دوازدهم، شماره 22، بهار و تابستان، صص 93-117.
https://doi.org/10.22103/jcl.2020.14799.2939.
ذاکراصفهانی، علیرضا (1381) «ناسیونالیزم رمانتیک در افکار و آثار صادق هدایت»، کتاب نقد، شماره 22، صص 43-66.
راسخی لنگرودی، احمد (1397) سارتر در ایران، تهران، اختران.
رافائل، دیوید (1375) آدام اسمیت، ترجمۀ عبدالله کوثری، تهران، طرح نو.
روسو، ژان ژاک (1375) خیال¬پروری¬ها، ترجمۀ احمد سمیعی گیلانی، تهران، سروش.
سیدحسینی، رضا (1381) مکتب‌های ادبی، جلد 1، تهران، نگاه.
الشاملی، رفل ناصر (1398) جدامانده: مروری بر رمان بروکلین به قلم تویبن بر اساس نظریه کرونوتوپ باختین، پایان‌نامة کارشناسی-ارشد، استاد راهنما زهره تائبی نقندری، رشته‌ی زبان و ادبیات خارجی (زبان و ادبیات انگلیسی)، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی.
شمیسا، سیروس (1383) داستان یک روح، تهران، فردوس.
شهدایی، سید کیهان و جلیل سحابی (1403( «بررسی کرونوتوپ در سه اثر شهرنوش پارسی‌پور (رمان طوبا و معنای شب، سگ و زمستان بلند، زنان بدون مردان) بر اساس نظریه باختین»، زبان و ادبیات فارسی آزاد سنندج، شماره 61، صص 66-91.
https://www.doi.org/doi.org/10.71638/farsij.2024.1126177.
قوامی، بدریه و نعمت منصوری (1402) «بررسی و طبقه‌بندی انواع کرونوتوپ در داستان عزاداران بَیَل»، فصلنامۀ علمی تحلیل گفتمان ادبی، دوره اول، شماره 1، تابستان، صص 83-108.
https://www.doi.org/10.22034/lda.2023.62955.
کاپلستون، فردریک (1370) تاریخ فلسفه، جلد 5، ترجمۀ امیرجلال¬الدین اعلم، تهران، علمی و فرهنگی.
کاسیرر، ارنست (1370) فلسفۀ روشنگری، ترجمۀ یدالله موقن، تهران، نیلوفر.
کردی‌محمدی، نادر (1401) «پیوستار سکون در رمان فارسی دهه چهل»، جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، دوره چهاردهم، شماره 2، صص 99-120.
https://doi.org/10.22059/jsal.2023.92669.
کرم، یوسف (۱۳۷۵) فلسفه کانت (و نقد و بررسي آن)، ترجمه محمد محمدرضایی، قم، دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم.
کلیسکان، سودا (1387) «اخلاق و زیبایی‌شناسی در آثار باختین»، ترجمۀ مهدیه مفیدی، ماهنامۀ آینه خیال، شماره 8، صص 62-64.
لیلیان، فورست (1375) رمانتیسم، ترجمۀ مسعود جعفری جزه، تهران، مرکز.
میاحی، الهام (1401) تحلیل کرونوتوپ خانه در آثار رمان‌نویسان زن ایرانی (1370-1395)، رسالة دکتری تخصصی، استاد راهنما مسعود علیا، رشته پژوهش هنر، دانشگاه هنر تهران، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر.
---------- (1403) جهانی در دل جهان جستارهایی در باب مفهوم کرونوتوپ میخائیل باختین، تهران، لوگوس.
میاحی، الهام و مسعود علیا (1401) «تحلیل کرونوتوپ خانه در رمان چراغها را من خاموش میکنم اثر زویا پیرزاد»، مجلۀ نقد و نظریۀ ادبی، سال هفتم، دورۀ اول (پیاپی 13)، بهار و تابستان، صص 5-27.
https://doi.org/10.22124/naqd.2022.20769.2283.
الناصری، علی (1400) پیوستار زمان- مکان در رمان عربی و فارسی، خوانش تطبیقی نمونه‌هایی از رمان پست مدرن، پایان‌نامة کارشناسی¬ارشد، استاد راهنما بهار صدیقی، رشته زبان و ادبیات خارجی (زبان و ادبیات عرب)، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی.
هدایت، صادق (1351) بوف کور، تهران، امیرکبیر.
هولکوئیست، مایکل (1395) مکالمهگرایی، میخائیل باختین و جهانش، ترجمۀ مهدی امیرخانلو، تهران، نیلوفر.
هینز، جی. دبورا (1399) باختین در قابی دیگر، ترجمۀ ستاره نوتاج، تهران، موسسۀ تالینا، ترجمه و نشر آثار هنری.
Bracken, H. (2021) The Castle of Otranto. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/The-Castle-of-Otranto.
Galinsky, K. (1998) Augustan culture: An interpretive introduction. Princeton University Press.
Ginsberg, R. (2004) The Aesthetics of Ruins. Amsterdam _ New York, NY 2004.
Gosetti-F. & Jennifer A. (2021) "Romantic Upheavals, Modern Movements", On Being and Becoming: An Existentialist Approach to Life, GUIDES TO THE GOOD LIFE SERIES (New York, online edn, Oxford Academic, 22 Oct. 2020).
https://doi.org/10.1093/oso/9780190913656.003.0005, accessed 5 Nov. 2025.
Parisot, E. (2013) Graveyard Poetry: Religion, Aesthetics, and the Mid Eighteenth-Century Poetic Condition. Ashgate: Ashgate Publishing Ltd.
walklate, J. (2023) Time and the Museum: Literature, Phenomenology, and the Production of Radical Temporality. Routledge, Taylor & Francis Group.