ماهیت رمانتیک و کارکرد کرونوتوپ خرابه و ویرانه در رمان «بوف کور»
الموضوعات : نقد و نظریه ادبی
ستاره مدنی
1
,
علیرضا نیکویی
2
,
شایسته سادات موسوی
3
1 - کارشناسی ارشد ادبیات و علوم انسانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
2 - دانشیار گروه ادبیات و علوم انسانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
3 - استادیار گروه ادبیات و علوم انسانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
الکلمات المفتاحية: کرونوتوپ, بوف کور, رمانتیسم, گوتیک و خرابه/ ویرانه.,
ملخص المقالة :
کرونوتوپ (پیوستارِ زمان- مکان) که نظریهپرداز برجسته، میخاییل باختین مطرح میکند، یکی از مؤلفههای مهم در سنخشناسی و تحلیل بوطیقایی اثر است. در این تحقیق کوشیدهایم تا نشان دهیم که کرونوتوپها در اثر برجسته‌ای چون «بوف کور»، چه عملکردی دارند و چگونه در خدمت فضاسازی ژانری و بوطیقایی اثر عمل میکنند. بدین منظور ماهیت رمانتیک و گوتیک روایت «بوف کور» در تعامل با کرونوتوپها -به‌ویژه یک کرونوتوپ اصلی، یعنی خرابه و ویرانه - بررسی شده است. در این بررسی مشخص میشود که ماهیت رمانتیک- گوتیک این روایت، ارتباط روشنی با انتخاب این کرونوتوپ به عنوان مکان اصلی روایت دارد. در این روایت، کرونوتوپ خرابه و ویرانه، کارکردی نمادین دارد و نوعی بازخوانی گذشته و تلاشی ناکام برای احیای آن در امروز است. همچنین ارتباط شبکهای سایر عناصر داستان، همچون شخصیتها، رویدادها و کرونوتوپ‌های فرعی (همچون گورستان و آستانهها) با این کرونوتوپ اصلی، نتایج بهدستآمده از تحلیل حاضر را تأیید میکند. این مقاله با روشی کیفی و تبیینی به بررسی دادههای متنی میپردازد و بر اساس چارچوب نظری مزبور، تحلیلی چندوجهی از آنها ارائه میکند.
آجودانی، ماشاالله (1385) هدایت، بوف کور و ناسیونالیسم، تهران، فروغ- خاوران.
امن¬خانی، عیسی (1392) اگزیستانسیالیسم و ادبیات معاصر ایران، تهران، علمی.
باختین، میخائیل (1391) تخیل مکالمهای (جستارهایی دربارۀ رمان)، ترجمۀ رویا پورآذر، تهران، نی.
پورابراهیمی، سارا (1401) هتروتوپیا، فضای سوم و کرونوتوپ در «زندگی و زمانة مایکل جی» اثر جی.ام.کوئتسیه و «زن در ریگ روان» اثر کوبو آبه: خوانشی فضامحور، پایان‌نامة کارشناسی¬ارشد، استاد راهنما فرزاد بوبانی، رشته زبان و ادبیات خارجی (زبان و ادبیات انگلیسی)، دانشگاه گیلان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
جعفری جزه، مسعود (1378) سیر رمانتیسم در ایران، تهران، مرکز.
حسن‌لی، کاووس و سیامک نادری (1392) «شهركهن «ري» در بوف كور، بازخواني عناصر فرهنگي، اجتماعي و جغرافيايی»، فصلنامۀ علمی- پژوهشی نقد ادبی، سال ششم، شماره 23، پاییز، صص 149-170.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20080360.1392.6.23.1.6.
حسین‌زاده، آذین و کتایون شهپرراد (1399) «تبلور اندیشه رمانتیک در ساختار کرونوتوپیک حکایات عرفانی بررسی تطبیقی داستان ماهان از هفت‌پیکر نظامی گنجوی و وسوسه آنتونیوس قدیس از گوستاو فلوبر»، ادبیات تطبیقی، سال دوازدهم، شماره 22، بهار و تابستان، صص 93-117.
https://doi.org/10.22103/jcl.2020.14799.2939.
ذاکراصفهانی، علیرضا (1381) «ناسیونالیزم رمانتیک در افکار و آثار صادق هدایت»، کتاب نقد، شماره 22، صص 43-66.
راسخی لنگرودی، احمد (1397) سارتر در ایران، تهران، اختران.
رافائل، دیوید (1375) آدام اسمیت، ترجمۀ عبدالله کوثری، تهران، طرح نو.
روسو، ژان ژاک (1375) خیال¬پروری¬ها، ترجمۀ احمد سمیعی گیلانی، تهران، سروش.
سیدحسینی، رضا (1381) مکتب‌های ادبی، جلد 1، تهران، نگاه.
الشاملی، رفل ناصر (1398) جدامانده: مروری بر رمان بروکلین به قلم تویبن بر اساس نظریه کرونوتوپ باختین، پایان‌نامة کارشناسی-ارشد، استاد راهنما زهره تائبی نقندری، رشته‌ی زبان و ادبیات خارجی (زبان و ادبیات انگلیسی)، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی.
شمیسا، سیروس (1383) داستان یک روح، تهران، فردوس.
شهدایی، سید کیهان و جلیل سحابی (1403( «بررسی کرونوتوپ در سه اثر شهرنوش پارسی‌پور (رمان طوبا و معنای شب، سگ و زمستان بلند، زنان بدون مردان) بر اساس نظریه باختین»، زبان و ادبیات فارسی آزاد سنندج، شماره 61، صص 66-91.
https://www.doi.org/doi.org/10.71638/farsij.2024.1126177.
قوامی، بدریه و نعمت منصوری (1402) «بررسی و طبقه‌بندی انواع کرونوتوپ در داستان عزاداران بَیَل»، فصلنامۀ علمی تحلیل گفتمان ادبی، دوره اول، شماره 1، تابستان، صص 83-108.
https://www.doi.org/10.22034/lda.2023.62955.
کاپلستون، فردریک (1370) تاریخ فلسفه، جلد 5، ترجمۀ امیرجلال¬الدین اعلم، تهران، علمی و فرهنگی.
کاسیرر، ارنست (1370) فلسفۀ روشنگری، ترجمۀ یدالله موقن، تهران، نیلوفر.
کردی‌محمدی، نادر (1401) «پیوستار سکون در رمان فارسی دهه چهل»، جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، دوره چهاردهم، شماره 2، صص 99-120.
https://doi.org/10.22059/jsal.2023.92669.
کرم، یوسف (۱۳۷۵) فلسفه کانت (و نقد و بررسي آن)، ترجمه محمد محمدرضایی، قم، دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم.
کلیسکان، سودا (1387) «اخلاق و زیبایی‌شناسی در آثار باختین»، ترجمۀ مهدیه مفیدی، ماهنامۀ آینه خیال، شماره 8، صص 62-64.
لیلیان، فورست (1375) رمانتیسم، ترجمۀ مسعود جعفری جزه، تهران، مرکز.
میاحی، الهام (1401) تحلیل کرونوتوپ خانه در آثار رمان‌نویسان زن ایرانی (1370-1395)، رسالة دکتری تخصصی، استاد راهنما مسعود علیا، رشته پژوهش هنر، دانشگاه هنر تهران، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر.
---------- (1403) جهانی در دل جهان جستارهایی در باب مفهوم کرونوتوپ میخائیل باختین، تهران، لوگوس.
میاحی، الهام و مسعود علیا (1401) «تحلیل کرونوتوپ خانه در رمان چراغها را من خاموش میکنم اثر زویا پیرزاد»، مجلۀ نقد و نظریۀ ادبی، سال هفتم، دورۀ اول (پیاپی 13)، بهار و تابستان، صص 5-27.
https://doi.org/10.22124/naqd.2022.20769.2283.
الناصری، علی (1400) پیوستار زمان- مکان در رمان عربی و فارسی، خوانش تطبیقی نمونه‌هایی از رمان پست مدرن، پایان‌نامة کارشناسی¬ارشد، استاد راهنما بهار صدیقی، رشته زبان و ادبیات خارجی (زبان و ادبیات عرب)، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی.
هدایت، صادق (1351) بوف کور، تهران، امیرکبیر.
هولکوئیست، مایکل (1395) مکالمهگرایی، میخائیل باختین و جهانش، ترجمۀ مهدی امیرخانلو، تهران، نیلوفر.
هینز، جی. دبورا (1399) باختین در قابی دیگر، ترجمۀ ستاره نوتاج، تهران، موسسۀ تالینا، ترجمه و نشر آثار هنری.
Bracken, H. (2021) The Castle of Otranto. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/The-Castle-of-Otranto.
Galinsky, K. (1998) Augustan culture: An interpretive introduction. Princeton University Press.
Ginsberg, R. (2004) The Aesthetics of Ruins. Amsterdam _ New York, NY 2004.
Gosetti-F. & Jennifer A. (2021) "Romantic Upheavals, Modern Movements", On Being and Becoming: An Existentialist Approach to Life, GUIDES TO THE GOOD LIFE SERIES (New York, online edn, Oxford Academic, 22 Oct. 2020).
https://doi.org/10.1093/oso/9780190913656.003.0005, accessed 5 Nov. 2025.
Parisot, E. (2013) Graveyard Poetry: Religion, Aesthetics, and the Mid Eighteenth-Century Poetic Condition. Ashgate: Ashgate Publishing Ltd.
walklate, J. (2023) Time and the Museum: Literature, Phenomenology, and the Production of Radical Temporality. Routledge, Taylor & Francis Group.