فراترکیب چیستی و چرایی آموزش صلح به کودکان و واکاوی تطبیقی آن با آموزههای اسلامی
محورهای موضوعی : تاریخ و ماهیت رشته فلسفهٔ تعلیموتربیت، مکاتب و رویکردهای فلسفهٔ تعلیموتربیت قدیم و جدید ،تاریخ اندیشه و عمل تربیتی (سیاستها، برنامهها، اقدامات و...) مفاهیم، گزارهها و نظریههای تربیتی آراء مربیان و فیلسوفان تربیتی روششناسی پژوهشهای تربیتی انواع تربیت مسائل تعلیموتربیت ایران و جهان برنامه درسی و آموزش در رشتههای گوناگون
طاهره حیاتی
1
,
فاطمه موحدی پارسا
2
1 - دانشجوی دکتری فقه تربیتی، مجتمع آموزش عالی بنت الهدیرض، جامعه المصطفی العالمیه- قم- ایران
2 - استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان- تهران- ایران- صندوق پستی ۱۸۸۹-۱۶۶۶۵.
کلید واژه: آموزش صلح, کودکان, فراترکیب, تربیت اسلامی, صلح مثبت, حیات طیبه,
چکیده مقاله :
در عصر حاضر که جهان با بحرانهای خشونت، گسستهای اجتماعی و ناآرامیهای درونی مواجه است، آموزش صلح به کودکان نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای بقا و تعالی بشر است. هدف اصلی این مقاله، واکاوی چیستی، ضرورتها و اهداف آموزش صلح بر اساس فراترکیب مطالعات دهه اخیر (۱۳۹۴-۱۴۰۴) و ارائه مدلی تطبیقی با تأکید بر آموزههای اسلامی است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی از نوع «فراترکیب» است. جامعه آماری شامل کلیه مقالات علمی مرتبط با آموزش صلح در بازه زمانی مذکور بود که پس از غربالگری، یافتههای آنها استخراج و مقولهبندی شد. سپس این یافتهها با رویکرد تفسیری در کنار آموزههای تربیتی اسلام مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفت. نتایج نشان داد که مفهوم صلح از وضعیت سلبی (نبود جنگ) به وضعیت ایجابی (عدالت، آرامش روان و زیست اخلاقی) تغییر ماهیت داده است. مقایسه تطبیقی آشکار ساخت که در حالی که مدلهای جهانی بر قراردادهای اجتماعی و شهروندی جهانی تمرکز دارند، رویکرد اسلامی با افزودن بُعد «معنوی» و «خدامحوری»، عمق هستیشناختی صلح را افزایش میدهد. در این نگرش، صلح با مفاهیمی چون «کرامت ذاتی»، «معادباوری» و «حیات طیبه» پیوند خورده و ضمانت اجرایی درونیتری مییابد. آموزش صلح مطلوب، ترکیبی از «مهارتهای مدرنِ حل تعارض» و «مبانی معرفتی اسلام» است. این مدلِ «صلح متعالی»، با هدف تربیت انسانِ صالح و مصلح، فراتر از امنیت فیزیکی، به دنبال تأمین امنیت روانی و سعادت ابدی کودکان است. تحقق این امر نیازمند بازنگری در برنامههای درسی پنهان و آشکار و حرکت به سوی پداگوژی تحولآفرین است.
In an era defined by violence and social fragmentation, peace education for children has become a strategic necessity for human survival and transcendence. This study analyzes the nature, necessities, and objectives of peace education through a meta-synthesis of research from the past decade (2015–2025), proposing a comparative model based on Islamic teachings. Methodologically, this applied research adopts a descriptive-analytical meta-synthesis approach. Following a systematic screening of relevant scientific literature, findings were categorized and compared with Islamic educational principles using an interpretive framework. The results indicate a conceptual shift from "negative peace" (absence of war) to "positive peace" (justice, tranquility, and ethical living). While global models prioritize social contracts and global citizenship, the Islamic approach enhances the ontological depth of peace by introducing spiritual and theocentric dimensions. In this perspective, peace is anchored in "innate dignity," "belief in the hereafter," and "Hayat-e Tayyiba" (the Pure Life), fostering a profound internal enforcement mechanism. Optimal peace education integrates modern conflict resolution skills with Islamic epistemological foundations. This "Transcendent Peace" model aims to nurture "righteous and reformative" individuals, ensuring not only physical security but also psychological well-being and eternal salvation. Achieving this vision requires a fundamental revision of hidden and overt curricula and a shift toward transformative pedagogy.
قرآن کریم.
نهجالبلاغه.
ابوالحسینی، علی اکبر (1389). مقاله «دلایل مشروعیت هدنه»، مجله پژوهش های فقه و حقوق اسلامی، سال6، ش5 (پیاپی21).
افتخاری، محسن؛ وزیری هامانه(یگانه)، معصومه (1396). مقاله «روش و شیوه سازمان یونسکو در محافظت از صلح بینالملل». نشریه مطالعات تطبیقی حقوق بشر. شماره4، صص95-120.
اعرافی، علیرضا (1395). فقه تربیتی. قم: مؤسسه فرهنگی هنری اشراق و عرفان.
بازرگان، زهرا (1397). مقاله «آموزش صلح». سایت دانشنامه ایرانی برنامه درسی.
تیغبخش، سمیرا؛ سعادتمند، زهره (1396). مقاله «برنامه درسی آموزش صلح در دوره ابتدایی». فصلنامه پژوهشهای کیفی در برنامه درسی، سال2، شماره7، ص66-89.
جمشیدی، محمدحسین؛ نجفی، مصطفی و زبیدی، زینب (1395). مقاله «بررسی مقایسهای مقوله صلح پایدار از منظر اسلام و لیبرالیسم اخلاقی(کانتی)». مجله سیاست دفاعی، شماره97، ص219-248.
حر عاملى، محمد بن حسن (1416). تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة. قم: مؤسسه آل البيت عليهم السلام، چاپ سوم.
حق پرست، شعبان (1383). مقاله «راههای پایان دادن جنگ در حقوق اسلام»، مجله حقوقی بین المللی، ش30، ص329-294.
حیاتی، طاهره (1400). مقاله «قلمرو و ماهیت صلح در سند دستور کار ۲۰۳۰ و فقه امامیه». سومین کنفرانس بین المللی صلح پژوهی.
ساعد، نادر (1390). حق بر صلح عادلانه. تهران: دبیرخانه کنفرانس بین¬المللی ائتلاف جهانی علیه تروریسم برای صلح عادلانه، چاپ دوم.
قاسمی، حمید و گروه مؤلفان (1400). مرجع پژوهش. انتشارات اندیشهآرا، چاپ نوزدهم.
کانت، امانوئل (1380). صلح پایدار. ترجمه محمد صبوری، تهران: نشر به باران، چاپ اول.
عاملى، ياسين عيسى (1413). الإصطلاحات الفقهية في الرسائل العملية. بیروت: دار البلاغة للطباعة و النشر و التوزيع، چاپ اول.
عمید زنجانی، عباس علی (1341). مقاله «اسلام و همزیستی مسالمت آمیز(3): نقش عقیده در روابط ملل از نظر»، مجله درسهایی از مکتب اسلام، سال چهارم، شماره9.
مجلسی، محمدباقر (1403). بحار الأنوار. بیروت: دار أحیاء تراث العربی.
مشكينى، ميرزا على (بیتا). مصطلحات الفقه. بیجا.
مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
موحدی پارسا، فاطمه(1395). رساله دکتری «تربیت اخلاقی کودکان سرور بر اساس آموزههای اسلام»، دانشگاه فردوسی مشهد. ب- اسناد ملی و بینالمللی
قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران.#کنوانسیون حقوق کودک.
سند «دگرگون ساختن جهان ما: دستورکار 2030 برای توسعه پایدار»، ترجمه مهرناز پیروزنیک، سایت کمیسیون ملی یونسکو-ایران.
https://gemini.google.com/ برای کدگذاری.