تجربه زیسته روستاییان از گردشگری (مطالعه موردی: روستاهای بخش سنگر، شهرستان رشت)
محورهای موضوعی : اکوتوریسمسجاد صولت شهرستانی 1 , مهدی حسام 2
1 - کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 - دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
کلید واژه: تجربه زیسته, گردشگری, توسعه اقتصادی, اثرات محیط‌زیستی, روستاهای سنگر,
چکیده مقاله :
تجربه زیسته جامعه میزبان از گردشگری بر ادراک افراد بومی به‌عنوان ذینفعان بخش گردشگری تمرکز دارد و چگونگی تجربه آن‌ها از فعالیت‌ها و تعاملات میان مردم محلی و گردشگران را ثبت می‌کند. با توجه به اهمیت دیدگاه‌های جامعه محلی به‌منظور افزایش مشارکت آن‌ها در گردشگری، پژوهش حاضر به بررسی تجربه زیسته روستاییان بخش سنگر از گردشگری در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و محیط‌زیستی می‌پردازد. این مطالعه از نوع توصیفی تحلیلی و به روش پیمایشی انجام شده است. برای جمع‌آوری داده‌ها، از پرسشنامه‌ای مبتنی بر طیف لیکرت استفاده شده که توسط تعداد 384 نفر از روستاییان تکمیل شده است. داده‌های جمع‌آوری‌شده در نرم‌افزار SPSS و با استفاده از آزمون‌های توصیفی و استنباطی تجزیه و تحلیل شد. نتایج پژوهش نشان داد که گردشگری تأثیرات مثبتی از جمله ایجاد اشتغال و افزایش درآمد بر اقتصاد روستاییان داشته است. این تأثیرات مثبت به‌ویژه در زمینه‌های کشاورزی و صنایع‌دستی مشهود است و به روستاییان این امکان را می‌دهد که از منابع محلی خود بهره‌برداری بهتری داشته باشند. بااین‌حال، این مطالعه چالش‌هایی را از جمله تخریب محیط‌زیست، تغییرات فرهنگی و اجتماعی و فشار بر منابع طبیعی شناسایی کرده است که گردشگری به همراه دارد.
The lived experience of the host community in relation to tourism focuses on local residents’ perceptions as stakeholders in the tourism sector and documents how they experience activities and interactions between local people and tourists. Given the importance of the local community’s perspectives in enhancing their participation in tourism, the present study examines the lived experiences of villagers in Sangar District regarding tourism across various economic, socio-cultural, and environmental dimensions. This descriptive-analytical study was conducted using a survey method. To collect the data, a Likert-scale questionnaire was employed, which was completed by 384 villagers. The collected data were analyzed using SPSS software through descriptive and inferential statistical tests. The results of the study showed that tourism has had positive effects on the rural economy, including job creation and income growth. These positive impacts are particularly evident in the areas of agriculture and handicrafts, enabling villagers to make better use of their local resources. However, this study has also identified challenges associated with tourism, including environmental degradation, socio-cultural changes, and pressure on natural resources.
جوان، فرهاد، و نعیم آبادی، نازنین (1400). واکاوی عوامل موثر بر توسعه تقاضای گردشگری مبتنی بر اکوتوریسم در مناطق روستایی گیلان، پژوهش و فناوری محیط زیست، 10 (6)، 37-49.
حافظ نیا، محمدرضا (1402). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، انتشارات سمت.
حسام، مهدی (1395). سنجش نگرش جامعه میزبان به تأثیرات اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی توسعه گردشگری (مورد مطالعاتی: روستاهای بخش لاریجان شهرستان آمل)، آمایش جغرافیایی فضا، 6 (21)، 45-60.
رضوانی، محمدرضا (1387). توسعه گردشگری روستایی با رویکرد گردشگری پایدار، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
صیادی تورانلو، حسین، زنجیرچی، سید محمود و آیت الله، آرزو سادات (1397). پرکاربردترین آزمون‌های آماری، انتشارات دانشگاه یزد.
عظیمی، شراره، و پرتوی، پروین (1399). پدیدارشناسی تجربه زیسته ساکنان بافت تاریخی شهر یزد در مواجهه با گردشگری. نامه معماری و شهرسازی، 13 (29)، 5-32. doi:10.30480/aup.2020.2299.1454
قنبری، ابوالفضل، درخشان، الهام، صالحی، سید موسی، و احمدی نصرآبادسفلی، اله داد (1396). بررسی اثرات گردشگری شهری بر کیفیت زندگی شهروندان (مطالعه موردی: شهر یاسوج)، گردشگری و توسعه، 10، 23-44.
doi:10.22034/jtd.2020.110397
مهدوی حاجیلویی، مسعود، قدیری معصوم، مجتبی، و قهرمانی، نسرین (1387). اثرات گردشگری بر توسعه روستایی با نظرسنجی از روستاییان دره کن و سولقان، روستا و توسعه، 2، 39-63.
Almeida, A., & Machado, L. P. (2021). Rural development and rural tourism: the impact of infrastructure investments. Peripheral territories, tourism, and regional development, 1-16.
doi:10.5772/intechopen.95610
Ferreira, F. A., Castro, C., & Gomes, A. S. (2021). Positive and negative social-cultural, economic and environmental impacts of tourism on residents. In Advances in Tourism, Technology and Systems: Selected Papers from ICOTTS20, Volume 1 (pp. 288-298). doi:org/10.1007/978-981-33-4256-9_26
Gao, J., & Wu, B. (2017). Revitalizing traditional villages through rural tourism: A case study of Yuanjia Village, Shaanxi Province, China. Tourism management, 63, 223-233. doi:org/10.1016/j.tourman.2017.04.003
Guan, H., & Huang, T. (2023). Rural tourism experience research: a bibliometric visualization review (1996-2021). Tourism review, 78(3), 761-777. doi:org/10.1108/TR-03-2022-0147
Li, C., Xu, D., Law, R., & Liu, X. (2024). Cultural similarity and guest-host interaction for virtual tourism. Journal of Hospitality and Tourism Management, 58, 11-15. doi:org/10.1016/j.jhtm.2023.11.007
Lin, X., & Lai, Q. (2025). How does rural tourism affect farmers' subjective well-being? The mediating role of farmers' livelihoods. Acta Psychologica, 261, 105807. doi:org/10.1016/j.actpsy.2025.105807
Liu, Y. L., Chiang, J. T., & Ko, P. F. (2023). The benefits of tourism for rural community development. Humanities and Social Sciences Communications, 10(1), 1-12. doi:org/10.1057/s41599-023-01610-4
Lorio, M & Corsale, A. (2010); rural tourism and livelihood strategies in Romania, Journal of Rural Studies 26: 152–162. doi:org/10.1016/j.jrurstud.2009.10.006
Lu, F., Wang, B., Bi, J., & Guo, W. (2024). Study on the influence of host–guest interaction on tourists’ pro-environment behavior: Evidence from Taishan National Forest Park in China. Forests, 15(5), 813. doi:org/10.3390/f15050813
Nunkoo, R., & Ramkissoon, H. (2011). Developing a community support model for tourism. Annals of tourism research, 38(3), 964-988. doi:org/10.1016/j.annals.2011.01.017
Reeder, R. J., & Brown, D. M. (2005) Recreation, tourism, and rural wellbeing (United States Department of Agriculture Economic Research Report Number 7). Retrieved July 1, 2007 from. http://www.ers.usda.gov/publications/err7/.
Scheyvens, R., & Biddulph, R. (2018). Inclusive tourism development. Tourism Geographies, 20(4), 589-609. doi:org/10.1080/14616688.2017.1381985
Senyao, S., & Ha, S. (2022). How social media influences resident participation in rural tourism development: a case study of Tunda in Tibet. Journal of Tourism and Cultural Change, 20(3), 386-405. doi:org/10.1080/14766825.2020.1849244
Sharpley, R. (2002). Rural tourism and the challenge of tourism diversification: the case of Cyprus. Tourism Management, 23(3), 233-244. doi:org/10.1016/S0261-5177(01)00078-4
Shi, F., Han, X., & Samaniego-Chávez, C. E. (2025). Residents’ perceived benefits of host-guest interaction: Scale development and validation. Journal of Travel Research, 64(4), 950-965. 4. doi:org/10.1177/00472875231224238
Su, M. M., Wall, G., Wang, Y., & Jin, M. (2019). Livelihood sustainability in a rural tourism destination-Hetu Town, Anhui Province, China. Tourism Management, 71, 272-281. doi:org/10.1016/j.tourman.2018.10.019
Sun, J., Zhou, M., & Wang, S. (2025). Localized practices of rural tourism makers from a resilience perspective: A comparative study in China. Journal of Rural Studies, 119, 103722. doi:org/10.1016/j.jrurstud.2025.103722
Telfer, D. J., & Sharpley, R. (2015). Tourism and development in the developing world. Routledge. doi:org/10.4324/9781315686196
Vo, N. Q. T., Dang, H. T. T., Nguyen, N. T. T., & Tran, P. K. T. (2025). A serial mediation model for destination choice intention of hospitality and tourism students in an experiential learning context. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 8(4), 1436-1457. doi:org/10.1108/JHTI-06-2024-0573
Wang, X. (2010). The research on the evaluation index system of livable rural areas in China—by the case of rural areas in Henan Province. Agriculture and Agricultural Science Procedia, 1, 456-461. doi:org/10.1016/j.aaspro.2010.09.057
Wang, X., Yao, J., Zhang, C., & Yan, X. (2023). Research on Immersive Experience of Rural Tourism Marketing in the Internet Era. Journal of Social Science Humanities and Literature, 6(5), 124-127. doi:org/10.53469/jsshl.2023.06(05).18
Wang, Y., Huang, Z., & Fan, A. (2025). Tourism and new rurality: gentrified space versus co-created place. Annals of Tourism Research, 113, 103979. doi:org/10.1016/j.annals.2025.103979