سلامت روان ایرانیان؛ وضعیت مولفه¬های اجتماعی- اقتصادی در آستانه قرن پانزدهم خورشیدی
الموضوعات : فرهنگی
1 - استادیار گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: سلامت روان, بیماری روانی, حمایت اجتماعی, توانمندی اقتصادی, محدوده قابل قبول رفتار.,
ملخص المقالة :
سلامت از پیش¬شرط¬های مهم دستیابی جوامع به رفاه و توسعه اجتماعی است. علی¬رغم تأکید سازمان جهانی بهداشت بر تأثیر عمده عوامل و متغیرهای اجتماعی در سلامت و بیماری روانی، پژوهش¬ها در ایران کمتر در این زمینه به انجام رسیده¬اند. لذا این پژوهش به دنبال بررسی سهم مولفه¬های اجتماعی و اقتصادی در سلامت روان ایرانیان و شیوع بیماری¬های روانی در ایران با روش تحلیل داده¬های موجود بوده، به طوری که برای تحلیل داده¬های موجود در زمینه شیوع بیماری¬های روانی و همچنین متغیرهای ساختاری در حوزه¬های اجتماعی و اقتصادی از روش تحلیل کمی داده¬های موجود (پیمایش¬های سلامت روان و سالنامه¬های آماری) استفاده شده است. چارچوب نظری این پژوهش با تأکید بر نظریه فشار ساختاری مرتون شکل گرفته است. اگر فرد در پایگاهی که در ساختار اجتماعی اشغال کرده قدرت این را نداشته باشد که نقش¬های خود را به طور صحیح و بر اساس انتظارات جامعه ایفا کند و از هنجارهای مقرر اجتماعی فاصله گیرد، رفتار او به لحاظ اجتماعی خارج از محدوده قابل قبول شناخته و به عنوان رفتارهای نابهنجار و انحرافی در قالب بیماری روانی قلمداد می¬شود. نتایج این پژوهش نشان داد که مولفه¬های اجتماعی و اقتصادی بیش از 29 درصد تغییرات شیوع بیماری¬های روانی در سطح استان¬های کشور را تبیین می¬کند. مولفه¬های «داشتن پیوندهای اجتماعی»، «توانمندی اقتصادی»، «دریافت حمایت¬های اجتماعی» و «دسترسی به رفاه عمومی» به ترتیب بیشترین تأثیر معنادار را بر شیوع بیماری¬های روانی در ایران داشته¬اند. این مطالعه اهمیت عوامل اجتماعی در شیوع بیماری¬های روانی و نیاز به اقدامات سیاستی و مداخلات جدی برای ارتقاء سلامت روان اعضای جامعه را برجسته می¬سازد. به طور خاص، تقویت حمایت¬های رسمی و غیررسمی و تقویت توان اقتصادی اعضای جامعه با ثبات اقتصادی و ایجاد شغل برای بهبود وضعیت سلامت روان جامعه پیشنهاد می¬گردد.
منابع:
- برنامه جامع ارتقاء سلامت روان کشور (1394-1390) مبتنی بر نقشه تحول نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران، معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
- بیکر، ترز ال (1388). نحوه انجام تحقیقات اجتماعی، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.
- پیمایش رصد آسیب¬های اجتماعی (1398). سازمان بهزیستی کشور، منتشرنشده.
- پیمایش ملی سلامت روان (1390-1389). معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
- تاسیگ، مارک؛ میکلو، جانت و سوبدی، سری (1386). جامعه¬شناسی بیماری¬های روانی، ترجمه احمد عبداللهی، تهران: سمت.
- توکل، محمد و فراهانی، هادی (1396). بررسی جامعه¬شناختی اختلالات روانی در سایگون و مقایسه آن با اراک، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره نهم، شماره 1: 273-253.
- توکل، محمد و مقصودی، سوده (1390). سرمایه اجتماعی و سلامت روانی، مکانیسم¬ها و مدل¬های علی و تعاملی، رفاه اجتماعی، سال یازدهم، شماره 42: 202-173.
- چلبی، مسعود (1383). چارچوب مفهومی پیمایش ارزش¬ها و نگرش¬های ایرانیان، تهران: انتشارات دفتر طرح¬های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- چلبی، مسعود و یاقوتی، هدا (1392). بررسی عوامل اجتماعی موثر بر افسردگی: بررسی تطبیقی میزان افسردگی و عوامل اجتماعی موثر بر آن در استان گیلان و تهران، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره چهارم، شماره 2: 207-187.
- خاقانی¬زاده، مرتضی و سیرتی، مسعود (1383). تاثیر عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی در تشدید علائم روانپزشکی جانبازان اعصاب و روان، طب نظامی، شماره 6: 37-33.
- ریاحی، محمداسماعیل؛ علی¬وردی¬نیا، اکبر و پورحسین، سیده زینب (1389). بررسی رابطه بین حمایت اجتماعی و سلامت روان، رفاه اجتماعی، سال دهم، شماره 39: 121-85.
- سیدان، فریبا (1383). چندگانه¬گی پایگاه اجتماعی - اقتصادی زنان و بیماری¬های روانی، مطالعات زنان، سال دوم، شماره 6: 59-31.
- فاضلی، محمد؛ جنادله، علی و طالبیان، امیر (1392). پارادوکس ایسترلین در سلامت روان: مطالعه تاثیر رفاه مادی و سرمایه اجتماعی بر سلامت روانی، مسائل اجتماعی ایران، سال چهارم، شماره 1: 212-187.
- قادرزاده، امید و درویش¬منش، میدیا (1396). مطالعه کیفی دلایل و پیامدهای بیماری روانی، مسائل اجتماعی ایران، سال هشتم، شماره 1: 72-49.
- قدسي، علي محمد (1382). بررسي جامعه¬شناختي رابطه بين حمايت اجتماعي و افسردگي، پايان¬نامه دكتري رشته جامعه¬شناسي، دانشگاه تربيت مدرس.
- عریضی، فروغ؛ ربانی، رسول و فرهمند، مهناز (1383). بررسی عوامل اجتماعی اختلال روانی افسردگی در شهر اصفهان (سال 1381)، فرهنگ اصفهان، شماره 27 و 28: 106-100.
- لهسایی¬زاده، عبدالعلی و مرادی، گل¬مراد (1386). رابطه سرمایه اجتماعی و سلامت روان در مهاجران، رفاه اجتماعی، دوره هفتم، شماره 26: 180-161.
- مهرگان، نادر؛ قاسمی¬فر، ثمینه؛ سهرابی¬وفا، حسین و رشید، خسرو (1395). تاثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی بر سلامت روانی در استان¬های ایران (1391-1378)، مجلس و راهبرد، سال بیست و سوم، شماره 85: 106-85.
- محسنی تبریزی، علیرضا و راضی، اشرف (1386). رابطه حمایت اجتماعی و سلامت روانی در میان دانشجویان دانشگاه تهران، مطالعات جوانان، دوره دوم، شماره10: 95-83.
- محسنی تبریزی، علیرضا و سیدان، فریبا (1383). منشأ اجتماعی بیماری افسردگی زنان، پژوهش زنان، دوره دوم، شماره 2: 102-89.
- مرندي، سيد عليرضا (1385). عوامل اجتماعي سلامت در كتاب جامع بهداشت عمومي، تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، معاونت تحقيقات و فناوري، كميته رايانه¬اي طب و بهداشت.
- مهرگان، نادر؛ قاسمی¬فر، ثمینه؛ سهرابی¬وفا، حسین و رشید، خسرو (1395). تاثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی بر سلامت روانی در استان¬های ایران (1391-1378)، مجلس و راهبرد، سال بیست و سوم، شماره 85: 106-85.
- نوربالا، احمدعلی (1399). پیمایش ملی سلامت روان، زیر چاپ.
- Abdi, F., Rahnemaei, F. A., Shojaei, P., Afshani, F. & Mahmoodi, Z. (2021). Social determinants of mental health of women living in slum: a systematic review, General Gynecology, 64(2): 143-155.
- Adams, P. M. D. (2003). Healthy, wealthy, and wise? Tests for direct causal paths between health and socioeconomic status, Journal of Econometrics, 112: 3-56.
- Albo, C., Uphoff, E. P., Stafford, M., Ballas, D., Wilkinson, R. G. & Pickett, K. E. (2014). The Effects of Socioeconomic Incongruity in the Neighbourhood on Social Support, Self-Esteem and Mental Health in England. Social Science & Medicine, 111: 1-9.
- Andreea, P. V., Ioana, E. I. & Wim, O. (2013). Inequality, Wealth and Health: Is Decreasing Income Inequality the Key to Crate Healthier Societies?, Soc Indic Res 113.
- Bartolini, S., Bilancini, E. & Pugno, M. (2008). American Declines in Social Capital and Happiness: Is There Any Linkage? mimeo, University of Siena.
- Carolin, B. B. (2000). Migration Theory: Talking Across Disciplin, New York, Routledge.
- Cicognani, E., Pirini, C., Keyes, C., Joshanloo, M., Rostami, R. & Nosratabadi, M. (2007). Social Participation, Sense of Community and Social Well Being: A Study on American, Italian and Iranian University Students, Springer Science & Business Media B.V., p 97-112.
- Compton, M. T. & Shim, R. S. (2015). The social determinants of mental health. Focus, 13(4): 419-425.
- Cornwell, E. & Waite, L. (2009). Social disconnectedness, perceived isolation, and health among older adults. journal of health and social behavior, 50(1): 31-48.
- Friedman, C. (2019). The Social Determinants of Health Index. Rehabilitation psychology, online ahead of print.
- Elchuk, D. L., McPhail, I. V. & Olver, M. E. (2021). Stigma-related stress, complex correlates of disclosure, mental health, and loneliness in minor-attracted people. Stigma and Health. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/sah0000317.
- Goodkind, J., Ferrera, J., Lardier, D., Meredith Hess, J. & Neil Greene, R. (2020). A Mixed-method Study of the Effects of Post-migration Economic Stressors on the Mental Health of Recently Resettled Refugees, Society and Mental Health, First published: 27 Nov 2020.
- Helliwell, J. F. (2001). Social Capital, the Economy and Wellbeing, The Review of Economic Performance: The Longest Decade: Canada in the 1990s, Centre for the Study of Living Standards, Ottawa, Canada.
- Helliwell, J. F. (2002). How’s life? Combining Individual and National Variables to Explain Subjective Well-being, National Bureau of Economic Research Working Paper Series.
- Helliwell, J. F. (2006). Well-being, Social Capital and Public Policy: What’s New?, The Economic Journal, 116(510): 34-45.
- Iris, C. & Chou, K. L. (2001). Social support and depression among elderly Chinese people in Hong Kong, International journal of Aging and Human Development, Vol 52, Issue 3.
- Kawachi, I. et al. (2001). Social Capital for Health and Human Development, American Journal of Public Health, Vol. 44.
- Kim, J. (2020). Does Relative Deprivation within Schools Influence Adolescent Depression?, Society and Mental Health, First published: 19 Sep 2020.
- Kim, S. S. & Williams, D. R. (2012). Perceived Discrimination and Self-Rated Health in South Korea: A Nationally Representative Survey, PLoSONE, 7(1):e30501. Doi: 10.1371/journal.pone.0030501.
- Knapp, M. & Iemmi, V. (2014). Noncommunicable Disease: The Case of Mental Health, Macroeconomic Effect of Encyclopedia of Health Economics 2.
- Jessop, B. (1972). Social Order, Reform and Revolution: A Power Exchange and Institutionalisation Perspective, New York: MacMillan.
- Landman-Peters, K. M. C. et al. (2005). Gender differences in the relation between social support, problems in parent-offspring communication, and depression and anxiety, Social Sciences & Medicine, 60: 2549-59.
- Larsson, P. (2013). The rhetoric/reality gap in social determinants of mental health. Mental Health Review Journal, 18(4): 182-193.
- Lee, B. et al. (2004). Alcohol Induced Stress and Social Support as Infuluences of the Substance Abusers Health and Well-being, PhD. Dissertation, School of Social Work, University of Pittsburgh.
- Marcus, J. (2013). The Effect of Unemployment on the Mental Health of Spouses-Evidence from Plant Closures in Germany, Journal of Health Economics, 32.
- Mikkonen, J. & Raphael, D. (2010). Social Determinants of Health: the Canadian Facts. Library and Archives Canada Cataloguing in Publication.
- Mohseni-Cheraghlou, A. (2013). Labor Markets and Mental Wellbeing: Labor Market Conditions and Suicides in The United States (1979-2004), The Journal of Socio-Economics, 45.
- Muntaner, C., Eaton, W. W., Miech, R. & O’Campo, P. (2004). Socioeconomic position and major mental disorders. Epidemiol. Rev. 26(1): 53-62.
- Noorbala, A. A., Bagheri Yazdi, S. A., Yasami, M. T. & Mohammad, K. (2004). Mental health survey of the adult population in Iran. British Journal of Psychiatry, 184: 70-73.
- Parry, P. M. (1987). A study of the relationship between visitation and the perceived social well-being of nursing home residents, the University of texas at Arlington.
- Patel, V., Lund, C. & Hatherill, S. (2010). Mental Disorders: Equity and Social Determinants. In: Blas E, Sivasankara Kurup A, eds. Equity, social determinants and public health programmes. Geneva: World Health Organization 34-115.
- Raphael, D. (2006). Social determinants of health: present status, unanswered questions, and future directions. International Journal of Health Services, 36(4): 651-677.
- Saraceno, B., Levav, I. & Kohn, R. (2005). The public mental health significance of research on socio-economic factors in schizophrenia and major depression. World Psychiatry, 4(3): 181-185.
- Silva, M., Loureiro, A. & Cardoso, G. (2016). Social determinants of mental health: a review of the evidence, Eur. J. Psychiat. vol.30 no.4 Zaragoza oct./dic.
- Silvera, E. & Allebech, P. (2001). Migration, Aging and Mental Health: An Ethnographic Study on Perceptions of Life Satisfaction, Anxiety and Depression in Older Somali Men in East London, International Journal of Social Welfare, Vol. 10.
- Stroebe, w., Zech, E. & StroebeMs, A. B. (2005). Does social support Help in bereavement? Journal of social and clinical psychology. 24(7): 1030-1050.
- Strohschein, L. & Gauthier, A. H. (2017). Poverty Dynamics, Parenting, and Child Mental Health in Canada, Society and Mental Health, Vol 8, Issue 3.
- Teff, N. (2011). Insights on Unemployment,Unemployment Insurance and Mental Health, Journal of Health Economics, 3.
- Thompson, S. et al. (2002). The Social and Cultural Context of the Mental Health of Filipinas Inqueensland, Australian and NewZeland Journal of Psychology, Vol. 36.
- Turner, R. J. & Brown, R. L. (2010). Social Support and Mental Health, In: Teresa L. Scheid, & Tony N. Brown: A Handbook for the study of mental health, NY, Cambridge University Press: 200-212.
- Warren-Findlow, J., Laditka, J., Laditka, S. & Thompson, M. (2011). Association Between social relationships and emotional well-Being in Middle-Aged and Older Africans, research on Aging, 33(6): 713-734.
- WHO. (2001). Mental health: New understanding, new hope. Geneva, Switzerland: World Health Organization.
- WHO. (2006). Commission on social determinants of health (Ref. WHO/ EIP/ EOH/01/2006). Geneva, Switzerland: Author.
- WHO international consortium of psychiatric epidemiology. (2007). Crossnational comparisons of mental disorders. Bulletin of Word Health Organization, 78: 413-426.
- WHO. (2008). Policies and practices for mental health in Europe, meeting the challenges. Geneva, Switzerland: World Health Organization.
- WHO. (2010). Action on the social determinants of health: Learning from previous experiences: Social determinants of health discussion paper 1 (debates).
- WHO. (2012). Mental Health action plan 2013-2020, Publications of the World Health Organization.