نقش احزاب در توسعه سیاسی (مطالعه تطبیقی ج.ا.ایران و فرانسه)
الموضوعات : political science
مصطفی کواکبیان
1
,
عظیم متین
2
1 - عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی ، دانشگاه علامه طباطبایی- تهران
2 - دانشگاه علامه طباطبایی - تهران
الکلمات المفتاحية: توسعه سیاسی, احزاب, دموکراتیک, جمهوری اسلامی ایران, فرانسه.,
ملخص المقالة :
توسعه سیاسی یکی از مفاهیم بنیادین در فهم روند بلوغ، نوسازی و تثبیت نظامهای سیاسی و همچنین ارتقای حکمرانی مؤثر و پاسخگو به مطالبات شهروندان است. این پژوهش با رویکردی توصیفی - تحلیلی و در چارچوب نظری نوسازی و توسعه، به مقایسه و تحلیل تطبیقی نقش احزاب سیاسی در دو کشور ایران و فرانسه میپردازد تا نشان دهد چگونه ایدئولوژیهای سیاسی، ساختارهای حکومتی، مسیرهای تاریخی و بسترهای فرهنگی بر کارکرد احزاب در فرآیند توسعه سیاسی تأثیر میگذارند. در نظام دموکراتیک و سکولار فرانسه، احزاب سیاسی بهعنوان عناصر محوری در سیاست رقابتی، نمایندگی شهروندان و تدوین خطمشیهای عمومی ایفای نقش میکنند. این احزاب ضمن تقویت کثرتگرایی، تنوع ایدئولوژیک و مشارکت مدنی، توانستهاند خود را با دگرگونیهای اجتماعی ناشی از جهانیشدن، فناوریهای نو و چالشهای زیستمحیطی سازگار سازند و از این رهگذر، انعطافپذیری دموکراتیک را حفظ کنند. در مقابل، در ایران معاصر، احزاب سیاسی در چارچوب ایدئولوژیک و حقوقی مبتنی بر اصول جمهوری اسلامی فعالیت میکنند؛ چارچوبی که از یکسو مشروعیت سیاسی را از مبانی دینی اخذ میکند و ازسویدیگر، محدودیتهایی بر فعالیت حزبی اعمال مینماید. احزاب در ایران اغلب نقش واسطهای میان دولت و جامعه دارند، اما بهواسطه جناحبندیهای سیاسی، ضعف نهادینهسازی و سلطه گفتمانهای فقهی و ایدئولوژیک، نتوانستهاند بهطور کامل در جهت توسعه سیاسی پایدار گام بردارند. این تحلیل تطبیقی نشان میدهد که احزاب سیاسی، باوجود تفاوتهای ساختاری و ایدئولوژیک، در هر دو کشور نقشی تعیینکننده در تعمیق توسعه سیاسی و تنظیم رابطه دولت و جامعه دارند، اما مسیر تحقق این نقش، بسته به نوع نظام سیاسی و مبانی مشروعیت، متفاوت است.
منابع:
احمدی، سمیه و حاتمی، عباس. (1399). «تحلیل تطبیقی مؤلفههای سیاسی و اقتصادی بیثباتیهای سیاسی در ادوار ششگانه حیات جمهوری اسلامی.» مطالعات اقتصاد سیاسی بینالملل، 3(2)، 565-594.
ارتگلی فراهانی، اسماعیل، عطریان، فرامرز، و روستایی حسینآبادی، یاسر. (1402). «نقش احزاب در توسعه سیاسی ایران.» جامعهشناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 4(2)، 277-296.
اکبری، محمدتقی، هاشمی، سید محمد و عباسی، بیژن. (1402). «کاستیهای تقنینی فعالیت احزاب در نظام انتخابات ایران». فصلنامه علمی پژوهشهای نوین حقوق اداری، 5(16)، 13-38.
ایوبی، حجتالله و رسولی، مجید. (1391). «پیامدهای سیاسی نظام انتخاباتی فرانسه»، مطالعات جهان، دوره 2، شماره ۲ (پیاپی ۴).
ایوبی، حجتالله. (1388). «حزب سیاسی در فرانسه: مهمان ناخوانده ولی بسیار گرامی»: اطلاعات سیاسی اقتصادی ۱۳۸۸ شماره 261_262، 81-103.
ایوبی، حجتالله. (1390). احزاب در فرانسه، تهران: سمت.
آریانپور، محمد و اباذری، مرتضی و بهرامی قصرچمی، خلیل. (1402). «بررسی چالشها و راهکارهای مشارکت سیاسی آگاهانه در نظام انتخاباتی ج. ا. ایران»، فصلنامه سیاستپژوهی ایرانی، دوره: 10، شماره:1.
آلموند، جی، و پاول، او. بی. جی. (1380). «مشارکت و حضور سیاسی شهروندان.» مترجم: علیرضا طیب، اطلاعات سیاسی - اقتصادی، 15(163-164).
بای، اکرم و همکاران. (1398). «چالش گفتمانهای سیاسی اصلاحطلب و اصولگرا در ایران.» جامعهشناسی سیاسی ایران. 8، 375 _ 393 .
جزینی زاده، اکرم، شیخزاده جوشانی، صدیقه و کمالی، یحیی. (1397). «جناحگرایی و تأثیر آن بر سیاست خارجی ج. ا. ایران.» مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 8(28)، 229-248.
جلالالدین مدنی (1361). تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 1، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
چلبی، فایقه، ایزدی، رجب، و هریسی نژاد، کمال (1397). «کارکرد احزاب در تنظیم روابط قوای حاکم» پژوهشهای راهبردی سیاست، 7(27)، 35-65.
حاتمی، عباس. (1396). «تحلیل تطبیقی جهانیشدن اقتصادی و سیاسی در دولت خاتمی و احمدینژاد.» پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 13(1)، 97-130.
دولتآبادی، هادی و غلامی، محمدتقی. (1391). «جناح راست در فرانسه: از دوگل تا سارکوزی»، مطالعات روابط بینالملل، دوره 5، ش 19 و 18، 37-74.
دولتآبادی، هادی و غلامی، محمدتقی. (1398). «مفهومشناسی نامهای احزاب از خلال سیر تقابل جناحهای راست و چپ در فرانسه»، مطالعات روابط بینالملل، دوره 12، شماره 45، 1-28.
دوورژه، موریس. (1357). احزاب، ترجمه: رضا علومی، تهران: مؤسسه عالی علوم سیاسی و امور حزبی.
رشیدفر علی، حیدری حسن و بنی نعیمه عیسی . (1403). «بررسی تطبیقی ابعاد و مؤلفههای سیاسی اقدامات تأمینی در حقوق ایران و فرانسه.» پژوهشنامه ایرانی روابط بینالملل، دوره:2، شماره:1 (پیاپی 3).70-88.
رضایی رحیمی، بهبود (1401). «بررسی احزاب در جمهوری اسلامی ایران». چهارمین کنفرانس بینالمللی مدیریت، علومانسانی و رفتاری در ایران و جهان اسلام، تهران.
زرندی، سعید. (1402). «مروری بر روش تحقیق تطبیقی»، مدیریت دولتی تطبیقی، 1(4)، 1-21.
زیباکلام، صادق و مقتدایی، مرتضی (1393). «احزاب و نقش آن در توسعه سیاسی ایران: مطالعه موردی انتخابات»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، دوره 10، شماره 29، بهمن 1393، 7-28.
سردارنیا، خلیل اله. (1393). «تحلیل جامعهشناختی نهادینهنشدن و ناکامی تحزب در ایران.» پژوهشهای تاریخی، 6(4)، 43-56.
سلامت، فرشید، ودیعه، ساسان و صومعه حضرتی، زهرا . (1401). «علل ناکارآمدی احزاب - اجتماعی در ایران پس از انقلاب اسلامی»، مطالعات علوم اجتماعی ایران، دوره 19، شماره 3 .93-115.
شارعی، محمدمحسن. (1400). «رفتارشناسی جناحهای سیاسی جریان اسلامگرایان انقلابی در ج. ا. ایران». ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران، 4(1)، 141-155.
شکوهی، عهدیه، غلامی شکارسرایی، محمدرضا، و نوری، هادی. (1401). «تجربه جهانی احزاب فراگیر و ایدئولوژیک در ایران» سیاست جهانی، 11(4)، 171-196.
شوقعلی بافقی، محمدمهدی، شیخزاده جوشانی، صدیقه و کمالی، یحیی. (1397). «مطالعات جناحی در نظام جمهوری اسلامی ایران» رهیافت انقلاب اسلامی، 12(43)، 27-52.
شیرودی. مرتضی (1382). «دورههای تحزب در تاریخ معاصر ایران»، رواق اندیشه، شماره 25، 47_69.
طحان نظیف، هادی و داریوند، محمدصادق. (1402). «واکاوی جایگاه حزب و آزادی تحزّب در نظام اسلامی با تأکید بر اندیشه شهید بهشتی.» فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی، 28(4)، 143-172.
قاسمی کهریزه، سنا و محمدزاده اصل، محمد. (1397). «نقش احزاب در توسعه سیاسی در فرایند پارلمانی شدن رژیم سیاسی ج. ا. ایران»، دومین کنفرانس ملی پژوهشهای نوین در حقوق، کازرون.
قنبری، میلاد و همکاران. (1402). «بررسی تطبیقی آیندهپژوهی بعد سیاسی حکمرانی خوب در نظام امت - امامت و نظام لیبرال دموکراسی»، آیندهپژوهی انقلاب اسلامی پاییز - شماره 14 _ 161 تا 195 .
گرجی، علیاکبر. (1393). «نقش افراد، احزاب و گروههای سیاسی در تدوین قانون اساسی.» تحقیقات حقوقی، 17(66)، 51-80.
الماسی ورمله، فرزاد، حقیقی، علیمحمد، و زارعی، غفار. (1401). «تحلیلی بر نقش احزاب در توسعه سیاسی (مقایسه تطبیقی ایران و ترکیه).» ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران، 5(1)، 500-518.
مایرون واینر، ساموئل هانتینگتون (1379). درک توسعه سیاسی، مترجم: پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
محسن مدیر شانه چی. (1375). احزاب ایران، تهران: رسا.
محمدینژاد، حسن (1355). احزاب، جلد اول، چاپ اول، تهران: انتشارات امیرکبیر.
محمود تربتی سنجابی. (1375). قربانیان باور و احزاب ایران، تهران: انتشارات آسیا.
منصور، جهانگیر (1386)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر دوران.
موریس دووژه (1357). احزاب، مترجم: رضا علومی، تهران: ناشر امیرکبیر.
میرزایی، جمشید . (1402). «بررسی وضعیت پژوهشهای تطبیقی در حوزه مطالعات اجتماعی در ایران»، پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی، زمستان 1402 - شماره 18 (73 تا 98).
میری رستمی، سید جواد (1402)، شرح جامع قانون اساسی ج.ا.ایران ، تهران، انتشارات مجد.
نژادایران محمد. (1401). «تأثیر نظریه تضاد طبقاتی مارکس بر خوانش رادیکال و انقلابی شریعتی از مذهب»، جستارهای فلسفه دین، دوره:11، شماره:23. 195-221.
نقیبزاده احمد و سلیمانی غلامعلی. (1388). «نوسازی سیاسی و شکلگیری احزاب در ایران»، مطالعات انقلاب اسلامی، دوره: 5 شماره: 17: 173-196.
نقیبزاده، احمد (1378). حزب سیاسی و عملکرد آن در جامعه امروز، تهران، نشر میزان دادگستر.
هواسی، علیاشرف. (1398). «تأثیر احزاب بر مشارکت سیاسی در ج.ا.ایران (از 1384-1357).» ماهنامه جامعهشناسی سیاسی ایران، 2(4)، 1156-1174.
Clift, B. (2008). The Fifth Republic at fifty: the changing face of French politics and political economy. Modern & Contemporary France, 16(4), 383-398.
Cole, A., Fox, S., Pasquier, R., & Stafford, I. (2018). Political trust in France’s multi-level government. Journal of Trust Research, 8(1), 45-67.
Duverger, M. (1952). Public opinion and political parties in France. American political science review, 46(4), 1069-1078.
Evans, J. (2019). Political parties in modern and contemporary France. In The Routledge Handbook of French Politics and Culture (pp. 23-35). Routledge.
Graham, B. D. (1964). Theories of the French party system under the Third Republic. Political Studies, 12(1), 21-32.
Hall, P.A. (2006) ‘Introduction: the Politics of Social Change in France,’ in D. Culpepper, Palgrave Macmillan.
Hanley, D. L. (2002). Party, Society and Government: republican democracy in France (Vol. 5). Berghahn Books.
Jan, P. (2017) . Political parties in France’s Fifth Republic. Pouvoirs, No 163(4), 5-16. https://droit.cairn.info/journal-pouvoirs-2017-4-page-5?lang=en.
Rispin, W. (2021). The French center-right and the challenges of a party system in transition. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Sahuc, S. (2011). Left Parties in France. From Revolution to Coalition–Radical Left Parties in Europe, Berlin: Rosa-Luxemburg Foundation, 114-128.
Schain, M. A. (2013). Toward a centrist democracy? The fate of the French right. In Searching for the New France (pp. 57-84). Routledge.
Soltau, R. H. (1922). French Parties and Politics (No. 26). London: H. Milford, Oxford University Press.
Sperber, N. (2010). Three million Trotskyists? Explaining extreme left voting in France in the 2002 presidential election. European Journal of Political Research, 49(3), 359-392.