بررسی آموزههای اخلاقی در اشعار شهریار
الموضوعات : اخلاق و تربیت اسلامی
1 - دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران
الکلمات المفتاحية: آموزه اخلاقی, اخلاق, شهریار, صفات نیک انسانی,
ملخص المقالة :
برای شناخت شاعران پرداختن به حال آنان و عناصر زیبایی سخن شعر کافی نیست، بلکه پی بردن به عقاید و روحیات آن¬ها کمک بیشتری به شناخت روحیه شاعران می¬کند. بهترین معیار و ملاک بررسی روحیه¬ی شاعران دقت در اشعار آنان است که اصطلاحاً فرزند جان آنان محسوب می¬شود. بعضی از شاعران چون فردوسی، ناصرخسرو اسوه و الگوی اخلاقیات در ادبیات فارسی به-شمار می¬روند. شهریار، شاعری اخلاق¬¬¬گراست که در تبیین مضامین اخلاقی و تعلیمی در اشعار خود با مهارت و ملاحت تمام عمل کرده است. اگرچه در این مقال، مجال نشان دادن «ادبیت» کار شهریار نیست اما خواننده با ذوق در خواهد یافت که این شاعر زبردست، «آموختن» و «لذت» بخشیدن را دو عنصر متقابل و متعامل ادبیات می¬داند و خود نیز ادبیات را در خـدمت اندیشه¬هایش قرار می¬دهد. بررسی اشعار شهریار نشان می¬دهد که وی به تعلیم مخاطب خود بسیار اهتمام ورزیده است. مهم¬ترین مضامین تربیتی مورد توجه وی عبارتند از: مبارزه با هوای نفس، پرهیز از دنیاپرستی، مهرورزی و ترک خصومت، شرم، شکیبایی، ادب، سخاوت، قناعت، ترک آزمندی، فروتنی و نوع¬دوستی. در این پژوهش نگارنده می¬کوشد به بررسی و تحلیل آموزههای اخلاقی در اشعار شهریار بپردازند و ویژگی¬های بارز آنها را تبیین نماید.
قرآن کریم
نهج¬البلاغه
آرین¬پور، یحیی (1382ش)، از نیما تا روزگار ما (تاریخ ادب فارسی معاصر). تهران: زوّار.
حافظ، شمس¬الدین (1371)، دیوان. به کوشش خطیب رهبر، خلیل، تهران: انتشارات صفی علی¬شاه.
رازی، کلینی (1379)، اصول کافی. با ترجمه کمره¬ای، محمدباقر، تهران: انتشارات اسلامیه، سه جلد.
رزم¬جو، حسین (1369)، شعر کهن در ترازوی نقد اخلاق اسلامی. مشهد: انتشارات آستان قدس، جلد 1 و 2.
روزبه، محمدرضا (1381)، ادبیات معاصر ایران (شعر). تهران: نشر روزگار.
زرین¬کوب، عبدالحسین (1366)، سرنی. تهران: علمی.
شاهین، داریوش (1361)، ترجمه نهج¬البلاغه. انتشارات جاویدان.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1390)، با چراغ در آینه. تهران: سخن.
شهریار، سیدمحمدحسین (1370ش)، کلیات دیوان شهریار. تهران: نگاه.
شهریار، محمدحسین (1387 الف)، کلیات اشعار ترکی به¬انضمام منظومه حیدربابایه سلام. تهران: نگاه.
شهریار، محمدحسین (1387 ب)، کلیات دیوان. تهران: نگاه.
صوفی، لیلا (1381)، زندگی¬نامه¬ی شاعران. تهران: انتشارات جاجرمی.
علی¬میرزالو، وحیده (زمستان 1385)، «بازتاب آئین¬های ماه محرم در دیوان شهریار». ادبیات فارسی، سال سوم، شماره 8، از 178 تا 203.
غزالی، ابوحامد محمد (1390ش)، کیمیای سعادت. دو جلد، به¬کوشش حسین خدیوجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
غزالی، ابوحامد محمد (1392ش)، احیاء علوم¬الدین. دو جلد، ترجمه مؤیدالدین خوارزمی، به¬کوشش حسین خدیوجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
قطب¬الدین، شیرازی (1369)، دره¬التاج. تصحیح ماهدخت بانو همایی، تهران: علمی و فرهنگی.
کانت، ایمانوئل (1378)، درس¬های فلسفه اخلاق. ترجمه منوچهر صانعی¬دره بیدی، تهران: نقش و نگار.
مختاری، محمد (1372)، انسان در شعر معاصر. تهران: توس.
مطهری، مرتضی (1362)، فلسفه اخلاق. تهران، انتشارات 15 خرداد.
ممتحن، مهدی و محمدیان، حسین و رودینی، محمدامین (پاییز 1389)، «دین در اندیشه جواهری و شهریار»، مجله مطالعات ادبیات تطبیقی، شماره 15، از 143 تا 164.
مولوی، جلال¬الدین (1335)، فیه¬مافیه. تصحیح بدیع¬الزمان فروزان¬فر، تهران: نگاه.
مولوی، جلال¬الدین (1386)، مثنوی. به سعی رینولد نیکلسون، تهران: امیرکبیر.
میبدی، رشیدالدین (1370)، کشف¬الاسرار. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
نسفی، عزیزالدین (1377)، الانسان¬الکامل. تصحیح ماژیران موله، تهران: طهوری و انجمن ایران¬شناسی فرانسه در تهران.
یاحقی، محمدجعفر (1385 ش)، جویبار لحظه¬ها. (ادبیات معاصر فارسی)، تهران: جامی.
یوسفی، غلام¬حسین (1368)، گلستان سعدی. انتشارات خوارزمی.