نیکوشنیدن: کنشی فضیلتمندانه در تربیت منش
الموضوعات : تاریخ و ماهیت رشته فلسفهٔ تعلیموتربیت، مکاتب و رویکردهای فلسفهٔ تعلیموتربیت قدیم و جدید ،تاریخ اندیشه و عمل تربیتی (سیاستها، برنامهها، اقدامات و...) مفاهیم، گزارهها و نظریههای تربیتی آراء مربیان و فیلسوفان تربیتی روششناسی پژوهشهای تربیتی انواع تربیت مسائل تعلیموتربیت ایران و جهان برنامه درسی و آموزش در رشتههای گوناگون
1 - دانشگاه فردوسی مشهد
الکلمات المفتاحية: نیکوشنیدن, تربیتِ منش, زیست فضیلتمندانه, فهمِ مشترک, گفتوگوی اصیل.,
ملخص المقالة :
هدف اصلیِ پژوهش حاضر، تبیین مفهومِ «نیکوشنیدنِ فضیلتمندانه» در تربیتِ منش و ارائۀ چارچویی عملی برای آشکارسازیِ فهم در گفتوگوی کلاسی است. در پرتوِ فرازی از خطبۀ ۷۶ نهجالبلاغه: « خداوند رحمت کند کسى را که چون سخن حکيمانهاى را بشنود، خوب فرا گيرد »، و با الهام از آیۀ ۱۸ سورۀ زمر «آنان كه سخن را مىشنوند و از بهترينش پيروى مىكنند...» و نیز آیۀ ۳۶ سورۀ اسراء «از چیزی که بدان علم نداری پیروی مکن؛ زیرا گوش و چشم و دل، همگی در برابر آن مسئولاند«، این پژوهش میکوشد نیکو شنیدن (استماع تفهمی) را نه صرفاً یک مهارت ارتباطی، بلکه کنشی اخلاقی، عقلانی و مسئولانه در شکلگیری منش انسانی معرفی کند. مسئله آن است که در کلاسهای گفتارمحور، مشارکت غالباً با میزان سخنگفتن سنجیده میشود و در نتیجه «خودِ گویا» برجسته میگردد و «خودِ شنوا» به حاشیه میرود. در چنین فضای آموزشی، ممکن است نشانههای ظاهری توجه، جای فهم را بگیرد و «تظاهر به شنیدن» پدیدآید. این پژوهش با تکیه بر تربیت منش و مدل سهمرحلهای الگوگیری، آموختن و پیجویی (CTS)، چارچوبی مفهومی ارائه میکند که کنش نیکوشنیدن را در چهار رکن اخلاقی،عقلانی، شهروندی و عملکردی تبیین مینماید. برای تمایز نیکوشنیدن از تظاهر به شنیدن، سه شاخص حداقلی پیشنهاد میشود: مکثِ کوتاهِ معنادار، بازگویی و طرح پرسش روشنگر. رویکرد پژوهش تحلیلی–استنتاجی است و نشان میدهد تداوم نیکوشنیدن بهمثابۀ کنشی فضیلتمندانه در مرکز گفتوگو، زمینهساز شکلگیری گفتوگویی اصیل، تعاملِ مسئولانه و زیستِ فضیلتمندانه در کلاس و مدرسه است.
Ansari, M. A. (2020). Meshkāt: Tafsīr-e Qur’an [Meshkāt: Qur’anic commentary]. Bayan Hedayat-e Nur. (In Persian)
Arthur, J., & Kristjánsson, K. (2022). *The Jubilee Centre Framework for Character Education in Schools.* Jubilee Centre for Character and Virtues.
Azimi, A., & Afrashi, A. (2020). Polysemy of hearing verbs in Persian: A diachronic, corpus‑based, and cognitive study. *Journal of Linguistics, 11*(2), 132–160.
Burbules, N. C., & Rice, S. (2010). On pretending to listen. *Teachers College Record, 112*(11), 2874–2888. https://doi.org/10.1177/0161468.11011201108
Deal, T. E., & Peterson, K. D. (1999). *Shaping school culture: The heart of leadership.* Jossey‑Bass.
Ghorbani, N. (2023). Styles and communication skills. Binesh‑e No.
Haroutunian‑Gordon, S., & Waks, L. J. (2010). Listening: Challenges for teachers. Teachers College Record, 112(11), 2717–2727. https://doi.org/10.1177/016146811011201107
Knobloch, K. R., & Chabvuta, T. (2025). Dialogic listening as a tool for community‑centred transformation: How students construct listening through community agreements. *International Journal of Listening, 39*(3), 195–207. https://doi.org/10.1080/10904018.2025.2525111
Loureiro. (2025). Toward an understanding of listening as ethics. International Journal of Listening, 39(3), 218–227. https://doi.org/10.1080/10904018.2025.2498736
Makarem Shirazi, N. (n.d.). Sermon 76, Nahj al‑Balaghah (commentary website). Retrieved from http://nmakarem.ir/interpretation/176
McNaughton, D., Hamlin, D., McCarthy, J., Head Reeves, D., & Schreiner, M. (2007). Learning to listen: Teaching an active listening strategy to preservice education professionals. *Topics in Early Childhood Special Education, 27*(4), 223–231. https://doi.org/10.1177/02711214070270040401
Mirzababaei, M. (2017). The conceptual metaphor of hearing (sam‘) and ear (udhn) in Qur’anic verses. Zehn, 72, 67–88. (In Persian)
Motahhari, M. (1999). Ta‘līm va tarbiyat dar Eslām [Education and training in Islam]. Sadra. (In Persian)
Rice, S. (2011). Toward an Aristotelian conception of good listening. Educational Theory, 61(2), 141–153. https://doi.org/10.1111/j.1741‑5446.2011.00396
Rice, S., & Burbules, N. C. (2010). Listening: A virtue account. *Teachers College Record, 112*(11), 2728–2742. https://doi.org/10.1177/016146811011201106
Rud, A. G., & Garrison, J. W. (2010). Reverence and listening in teaching and leading. Teachers College Record, 112(11), 2777–2792.
Schultz, K. (2010). After the blackbird whistles: Listening to silence in classrooms. Teachers College Record, 112(11), 2833–2849. https://doi.org/10.1177/016146811011201101
Tabataba’i, S. M. H. (1995). *Tarjomeh‑ye Tafsir al‑Mizan: Persian translation of Al‑Mizan fi Tafsir al‑Qur’an* (M. B. Mousavi Hamedani, Trans.). Jame‘eh‑ye Modarresin‑e Howzeh‑ye ‘Elmiyeh‑ye Qom; Daftar‑e Entesharat‑e Eslami.