کاربست اصول عملیه در استنباط کلامی
الموضوعات : کلام اسلامی
1 - دانشیار دانشگاه قرآن و حدیث
الکلمات المفتاحية: استصحاب اعتقادی, برائت اعتقادی, تخییر اعتقادی, احتیاط اعتقادی.,
ملخص المقالة :
تحلیل مقتضای اصل عملی در مجراهای مختلف شک در مسائل اعتقادی یا به عبارت دیگر امکان سنجی کاربست اصول مختلف عملی در استنباط اعتقادی مسئله اصلی و مهم این پژوهش است. پژوهش حاضر تلاش می کند به این سوال پاسخ دهد: همانطور که در فقه شک های مختلف برای مکلف رخ می دهد در اعتقادات نیز این شک ها اتفاق خواهند افتاد در این صورت در حالت فقدان دلیل قطعی یا ظنی معتبر چه عملکردی باید داشت و به جه اصلی باید تمسک کرد؟ با پیش رو گرفتن روش منطقی و دستوری به تحلیل مسئله مذکور پرداخته می شود. با توجه به خلأ پژوهشی (نبود تحقیقی که به موضوع مذکور بپردازد) و کارآمدی مسئله مذکور در حل معضلات اعتقادی و کلامی پرداختن به این موضوع ضرورت می یابد. از جمله ممهترین دستاوردهای این پژوهش تبیین عمومیت ادله شرعی برائت مثل حدیث رفع و حجب و شمول آنها در مباحث اعتقادی است به گونه ای که با اثبات آن مقتضای قبح عقاب بلابیان تقویت و مقتضای حق الطاعه خنثی می شود. کما اینکه در دوران امر بین محذورین عمومیت مبانی پر طرفدار تشریح گردید به گونه ای که تخییر شرعی، تخییر تکوینی و تخییر عقلی به همراه برائت شرعی در دوران امر بین وجوب و حرمت مسئله اعتقادی نیز قابل تطبیق است. همچنین احتیاط در مباحث اعتقادی قابل جریان است و در شبهه تحریمیه اقتضا می کند از همه اطراف مسئله اعتقادی پرهیز شود و به هیچ یک اعتقاد ورزیده نشود و در شبهه وجوبیه دائر میان متباینین در فرض فقدان نص و اجمال نص باید جمع میان طرفین صورت بگیرد و در صورت تعارض نصوص و ادله تخییر جاری است و در شبهه وجوبیه دائر بین اقل و اکثر در صورت فقدان نص و یا اجمال آن برائت از اکثر جاری است و در صورت تعارض ادله تخییر حاکم است. ادله استصحاب مثل تنزیل مشکوک به منزله متقین، مفاد لاینقض الیقین بالشک، و عملکرد استصحاب عمومیت داشته شامل مسائل اعتقادی نیز می شود.
اعتمادى، مصطفى، (1387)، شرح رسائل، قم، نشر شفق، چاپ دوم.
آخوند خراسانى، (1409ق)، كفاية الأصول، قم، مؤسسه آل البيت «علیهم السلام»، چاپ اول.
آصفی، محمدمهدی، (1424ق)، مقدمه الفوائد الحائریة، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ دوم.
برنجکار، رضا؛ و نصرتیان اهور، مهدی (1392ش). مقصود اصلی در اعتقادات. تحقیقات کلامی. شماره 3. دوره اول. ص 75-88.
روحانى، محمدصادق، (1382)، زبده الأصول، تهران، حديث دل، چاپ دوم.
سبحانى تبريزى، جعفر، (1424 ق)، ارشاد العقول الى مباحث الأصول، مقرر: محمد حسين حاج عاملى، قم، موسسه امام صادق علیه السلام، چاپ اول.
شريف رضى، (1414 ق)، نهج البلاغة( للصبحي صالح)، فيض الإسلام، قم، هجرت، چاپ اول.
شهید صدر، سیدمحمد باقر، (1417 ق)، بحوث فى علم الأصول، تقريرات محمود حسينى شاهرودى، قم، موسسه دائره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت عليهم السلام، چاپ سوم.
شهید صدر، سیدمحمد باقر، (1436ق)، دروس فی علم الاصول، قم، انتشارات دارالصدر، چاپ هشتم.
شیخ صدوق، (1398 ق)، التوحيد، قم، جامعه مدرسين، چاپ اول.
شيخ انصارى، (1379،)، فرائد الأصول، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول.
شيخ حر عاملى، (1409 ق)، وسائل الشيعة، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام، چاپ اول.
علامه حلى، (1413 ق)، كشف المراد، حسن زاده آملى، قم، مؤسسة النشر الاسلامى، چاپ چهارم.
كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، (1407 ق)، الكافي، على اكبر غفارى و محمد آخوندى، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ چهارم.
مروج، سيد محمد جعفر، (1415ق)، منتهى الدراية، قم، انتشارات دار الكتاب جزايرى.
مظفر، محمد رضا، (1375)، اصول الفقه، قم، اسماعيليان، چاپ پنجم.