کاوشی در امکانات فیلمهای داستانی در خدمت به حیات اخلاقی: مطالعة موردیِ فیلم جدایی نادر از سیمین بر اساس رویکرد نوئل کرول
الموضوعات : Ethics and Islamic Education
1 - استادیار دانشگاه صداوسیما
2 - دانشآموخته کارشناسی ارشد فلسفه رسانه، دانشگاه صداوسیما
الکلمات المفتاحية: جدایی نادر از سیمین, حیات اخلاقی, فیلم داستانی, نوئل کرول.,
ملخص المقالة :
مقالة حاضر، با استفاده از رویکرد اخلاقگرایانه نوئل کرول، به بررسی امکانات فیلم جدایی نادر از سیمین در خدمت به حیات اخلاقی از طریق کمک به چهار لازمة اخلاقی زیستن پرداخته است: معرفت اخلاقی، فهم اخلاقی، تجربه اخلاقی، و مهارتهای اخلاقی. این فیلم، از طریق شخصیتهای چندوجهی و روایت واقعگرایانهاش، به مخاطب معرفت گزارهای اخلاقی در خصوص تعارض ارزشها و ارجحیت اخلاق شفقت بر اخلاق عدالت ارائه میدهد. همچنین، فهم اخلاقی مخاطب را از طریق برجسته کردن تعارضات ارزشی و تحلیل عواقب آنها و نیز با نمایش شخصیتهای قائل به نظامهای اخلاقیِ متفاوت به نحوی انضمامی ارتقاء میبخشد. علاوه بر این، از طریق ایجاد موقعیتهای احساسی پیچیده و امکان همذاتپنداری با شخصیتها، تجربههای اخلاقی ارزشمندی را برای مخاطب فراهم میکند. در نهایت، با واداشتنِمداومِ مخاطب به داوری اخلاقی در سرتاسر فیلم و فراهم آوردن شرایط برای تنظیم عواطفِ او در لحظات حساس، مهارتهای داوری و مدیریت عاطفیاش را پرورش میدهد. بنا بر آن چه گذشت، تحقیق حاضر نشان میدهد که فیلم جدایی با بهرهگیری از ابزارهای داستانگویی سینمایی، اخلاق را از سطح انتزاع به دنیای ملموس زندگی روزمره میآورد و زمینهای برای رشد اخلاقی مخاطب فراهم میکند. بنابراین، با نشان دادن یک نمونه از فیلمهای داستانی که چنین قابلیت و امکانی دارد میتوان گفت که فیلم داستانی علیالأصول چنین امکاناتی را در خدمت به حیات اخلاقی دارد.
ارسطو. (1389). اخلاقِ نیکوماخوس. ترجمهیِ محمّدحسن لطفی. چاپِ سوم، تهران: انتشاراتِ طرحِ نو.
افلاطون. (1367). آپولوژی (دفاعیه). در: دوره آثار. ترجمه محمدحسن لطفی، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
راسل، برتراند. (1377). مسائل فلسفه. ترجمه منوچهر بزرگمهر، چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
فرانکنا، ویلیام کی. (1376). فلسفه اخلاق. ترجمه هادی صادقی، قم: موسسه فرهنگی طه.
کرمی، محسن. (1400الف). فیلمسفه یا فیلم به مثابهی فلسفه: جستاری در امکان فلسفهپردازی از طریق فیلم، نشریّه علمی تأمّلات فلسفی، 27.
ملکیان، مصطفی. (1398). سخنرانی دربارة فیلم جدایی نادر از سیمین: تفاوت¬های اخلاق شفقت¬محور و اخلاق عدالت¬محور.
https://www.youtube.com/watch?v=WzkMIuRApqQ
Audi, Robert. (1997). Moral Knowledge and Ethical Character. Oxford University Press.
Carroll, Noël. (1996a). Moderate Moralism. British Journal of Aesthetics, 36: 223–37.
Carroll, Noël. (1996b). Prospects for Film Theory: A Personal Assessment. In Post-Theory: Reconstructing Film Studies, edited by David Bordwell and Noël Carroll, Madison, WI: University of Wisconsin Press, 37–68.
Carroll, Noël. (2009). On Criticism. New York: Routledge.
Dewey, John. (1932). Ethics. Holt, Rinehart and Winston.
Fox, Craig; Harrison, Britt. (2020). Inaugurating Philosophy of Film Without Theory. Aesthetic Investigations Vol 3, No 2: 175-184.
Frampton, Daniel. Filmosophy. Wallflower Press, 2006.
Hegel, G. W. F. (1998). Aesthetics: Lectures on the Philosophy of Art. Translated by T. M. Knox, Oxford: Oxford University Press.
MacIntyre, Alasdair. (1981). After Virtue: A Study in Moral Theory. University of Notre Dame Press.
Sinnerbrink, Robert. New Philosophies of Film: Thinking Images. Bloomsbury Academic, 2016
Sliwa, Paulina(. 2017). Moral Understanding as Knowing Right from Wrong. International Journal of Ethics 127 (April 2017): 521–552. The University of Chicago Press.
Smith, Murray. Film, Art, and the Third Culture: A Naturalized Aesthetics of Film. Oxford University Press, 2017.
Walker, Margaret Urban. (2007). Moral Understandings: A Feminist Study in Ethics. Oxford University Press.
Schopenhauer, Arthur. (1995). On the Basis of Morality. Translated by E. F. J. Payne, introduction by David Cartwright, Berghahn Books.
Slote, Michael A. (2007). The Ethics of Care and Empathy. Routledge.
Taylor, Charles. (1975). Hegel. Cambridge: Cambridge University Press