مواجهۀ آناکساگوراس با پارمنیدس؛ تحلیلی انتقادی بر نظریۀ تداوم و بسط
الموضوعات : یافتههای جدید در سیر فلسفه باستان غرب (یونانی و یونانیمآبی)
قاسم پورحسن درزی
1
,
زهرا حاجی شاه کرم
2
,
پدرام پورحسن
3
1 - دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 - دانشآموختۀ دکتری جامعهشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
3 - دانشجوی دکتری فلسفۀ هنر، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
الکلمات المفتاحية: روایت, ماهیت واقعیت, پارمنیدس, آناکساگوراس, توافق و تخالف,
ملخص المقالة :
پرسش مهم درباب مواجهه، معنای سهگانۀ تفسیری، بسط و گسترش ایده و تقابل است. آیا نظام فلسفی آناکساگوراس را باید در برابر فلسفه پارمنیدس بشمار آورد یا در تداوم و شرح و تفسیر آن؟ تعابیر و پارهنوشتهها نه حکایت از تقابلِ صرف دارند و نه استمرار و بسط، بلکه عمدتاً بر رویکرد تفسیری و حتی رهیافتی مستقل دلالت دارند. دیدگاه رایج اینست که آناکساگوراس نظریة خود را بر پس زمینۀ فلسفۀ یونانی و فیلسوفان پیشین پایهگذاری کرده و بطور خاص، تصور میشود که او میکوشد پاسخی به روایت پارمنیدس از ماهیت واقعیت ارائه دهد. پارمنیدس نخستین فیلسوف یونانی است که استدلال میکند هر چیزی که بشیوهیی بنیادین وجود دارد، نه میتواند بوجود آید و نه معدوم گردد. رویکرد و مفاهیم و تعابیر آناکساگوراس نشان میدهد که وی این ایده را در نظام خود گنجانده است. با اینوصف، میتوان گفت فلسفه آناکساگوراس بنوعی در نسبت با فلسفة پارمنیدس شکل گرفت، گرچه صرفاً تداوم یا بسط آن نیست. در نوشتار حاضر کوشش خواهد شد دیدگاههای مختلف پژوهشگران درباب نسبت فکری آناکساگوراس با پارمنیدس مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد تا روشن گردد که برخلاف تصور غالب، آناکساگوراس صرفاً تداوم اندیشۀ پارمنیدس نبوده و در حیطههایی از او جدا شده و حتی در سه موضوع کیهانشناسی ایجابی، مونیسم عددی و غایت، رویکردی مستقل در پیش گرفته است. منابع تاریخی و شواهد تفسیری نشان میدهند که آناکساگوراس در مواجهه با پارمنیدس، عمدتاً رویکردی متفاوت و تقابلی داشت.
ابن ابیاصیبعه، احمدبن قاسم (1965م) عیون الانباء فی طبقات الاطباء، ج2، تحقیق الدکتور نزار رضا، بیروت: مکتبة الحیاة.
ارسطو (1389) متافیزیک، ترجمة شرفالدین خراسانی، تهران: حکمت.
پورحسن، قاسم (1400) ابن¬سینا و خرد ایرانی، تهران: صراط.
پورحسن، قاسم (1403) خوانشی نو از فلسفه فارابی، تهران: نقد فرهنگ.
دوشن گیمن، ژاک (1385) اورمزد و اهریمن: ماجرای دوگانه باوری در عهد باستان، ترجمة عباس باقری، تهران: فرزان روز.
Bagnall, R. S. and et.all (eds.). (2013). The Encyclopedia of Ancient History, Blackwell.
Carter, J. W. (2017). How Aristotle changes Anaxagoras’s mind. Aperion, vol. 52, no. 1, pp. 1-28.
Chroust, A. H. (1980). Zoroastrian teachings influence on Plato, Aristotle, and Greek philosophy in general. New Scholasticism, No. 54, pp. 342-357.
Curd, P. (1988). The Legacy of Parmenides: Eleatic Monism and Later Presocratic Thought. Princeton: Princeton University Press.
Curd, P. (2007). Anaxagoras of Clazomenea: Fragments and Testimonia. Toronto: University of Toronto Press.
Curd, P. (2011). A Presocratics reader: selected fragments and testimonia. Indianapolis: Hackett Publishing.
Driscoll, J. (1992). The Anaxagorean assumption in Aristotle’s account of Mind. In Essay in Greek philosophy: Aristotle’s ontology, ed. by A. Preus and J. Anton, New York: State University of New York Press, pp. 273-292.
Furth, M. (1974). Elements of Eleatic Ontology. In A. P. D. Mourelatos (ed.). The Presocratics: A Collection of Critical Essays. Princeton: Princeton University Press, pp. 241-270.
Gallop, D. (1991). Parmenides of Elea: Fragments; A text and translation with an introduction. Toronto: University of Toronto Press.
Graham, D. (1999). Empedocles and Anaxagoras: Responses to Parmenides. In A. A. Long (ed.), The Cambridge Companion to Early Greek Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 159-180.
Guthrie, W. K. C. (1965). The Presocratic Tradition from Parmenides to Democritus: A History of Greek Philosophy. vol. 2. Cambridge: Cambridge University Press.
Laertius, D. (1925). Socrates with Predecessores and followers: Anaxagoras. Lives of Eminent Philosophers, vol. 1:2. trans. by Robert D. Hicks, Loeb Classical Library.
Marmodoro, A. (2017). Everything in Everything: Anaxagoras’s Metaphysic. Oxford: Oxford University Press.
Mourelatos, A. P. D. (1987). Quality, Structure, and Emergence in Later Pre-Socratic Philosophy. in J. Cleary (ed.). Proceedings of the Boston Area Colloquium in Ancient Philosophy, 2, Lanham, MD: University Press of America, pp. 127-194.
Roisman, H. M. (ed.). (2014). The Encyclopedia of Greek Tragedy, John Wiley & Sons Ltd.
Schofield, M. (1980). An Essay on Anaxagoras. Cambridge: Cambridge University Press.
Sedley, D. (1999). Parmenides and Melissus. In A. A. Long (ed.). The Cambridge Companion to Early Greek Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 113-133.
Shields, C. (2016). Aristotle: De Anima. trans. with an introduction and commentary, Oxford: Clarendon Press.
Sisko, J. E. (2003). Anaxagoras, Parmenidean Cosmology: Worlds within Worlds within the One. Apeiron, vol. 36, pp. 100-101.
Sisko, J. E. (2010). Anaxagoras betwixt Parmenides and Plato. Philosophy Compass, vol. 5, no. 6, pp. 432-442.
Taran, L. (1975). Academic: Plato, Philip of Opus and Pseude-Platonic Epinomis. Philadelphia Publishers.