بررسی چالش‌های بهره‌برداری از تنوع غذایی در توسعه گردشگری غذا در استان گیلان
الموضوعات : برنامه ریزی شهری و محلی
1 - استادیار گروه علوم اجتماعی، پژوهشکده گیلان شناسی، دانشگاه گیلان، شهر رشت، ایران.
الکلمات المفتاحية: گردشگری غذا, تنوع غذایی گیلان, چالش‌ها, توسعه گردشگری,
ملخص المقالة :
تنوع غذایی استان گیلان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های هویتی و فرهنگی این منطقه، ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری دارد. با این حال، بهره‌گیری مؤثر از این ظرفیت با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. هدف این پژوهش شناسایی، تحلیل و طبقه‌بندی چالش‌های تنوع غذایی در فرآیند توسعه گردشگری گیلان و ارائه راهکارهای کاربردی بر مبنای این چالش‌هاست. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون بر پایه مدل شش‌مرحله‌ای برون و کلارک انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختار‌یافته با رستوران‌داران، آشپزان محلی، فعالان گردشگری، مدیران حوزه خوراک و تولیدکنندگان مواد غذایی و با نمونه‌گیری هدفمند گردآوری شد. تحلیل داده‌ها به شناسایی پنج مضمون اصلی، شامل «ضعف نظام آموزشی و حرفه‌ای»، «نارسایی ساختاری و زیرساختی»، «ضعف مدیریت، حکمرانی و سیاست‌گذاری»، «ضعف بازاریابی، برندسازی و رسانه» و «تهدیدهای فرهنگی، اجتماعی و بازار» منجر شد. یافته‌ها نشان داد ضعف تبلیغات و بازاریابی، نبود استانداردهای کیفیت و بهداشت، کمبود زیرساخت، فقدان برنامه‌ریزی یکپارچه، تهدید اصالت غذاهای محلی و محدودیت جذب گردشگران خارجی از مهم‌ترین موانع بهره‌برداری از ظرفیت غذایی گیلان است. بر اساس این یافته‌ها، راهکارهای عملیاتی در سه سطح پیشنهاد می‌شود: نخست، در سطح کلان، تدوین برنامه جامع حکمرانی و ایجاد نظام استانداردسازی کیفیت ضروری است. دوم، در سطح زیرساختی، توسعه امکانات فیزیکی و دیجیتال در کنار برگزاری رویدادهای تخصصی توصیه می‌شود. در نهایت و در سطح مهارتی، گسترش آموزش‌های حرفه‌ای و تقویت برندسازی دیجیتال می‌تواند به طراحی محصولات گردشگری متناسب با نیاز بازار کمک کند.
بقائی نائینی، پرستو و حسام، مهدی (1403). تاثیر تبلیغات محیطی بر برند شهر خلاق خوراک رشت. نشریه گردشگری شهری، 11(1)،21-39. doi:10.22059/jut.2024.368298.1169
جعفری مهرآبادی، مریم، اکبری، مجید، عطایی فرزانه و رزاقی، فرزانه (1396). مدل‌یابی ساختاری – تفسیری عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری غذایی (مطالعه موردی: شهر رشت). مطالعه برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 12(3)، 698-681. https://sanad.iau.ir/Journal/jshsp/Article/1030897?culture=fa
حمیدی، آرمان، سالاری‌پور، علی‌اکبر و حسام، مهدی (1400). ارزیابی سیاست‌های مدیریت شهری در بهره‌برداری از برند شهر خلاق (مطالعه موردی: رشت). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 9 (2)، 461-439. doi:10.22059/jhgr.2022.331951.100839
شادمان، فروغ و جعفری، مریم (1399). اکوتوریسم به عنوان مکانیسمی جهت نیل به اقتصاد سبز در ایران. دوفصلنامه پژوهش و فناوری محیط زیست، 8 (5)، 114-99. SID. https://sid.ir/paper/401472/fa
شجری، صابره و بهزاد، روح ا... (1399). ارزیابی نقش گردشگری غذا در توسعه گردشگری (مطالعه موردی بخش شاندیز)، کنفرانس ملی اکوتوریسم و مدیریت مخاطرات محیطی، انجمن علمی طبیعت‌گردی ایران، جزیره کیش، https://civilica.com/doc/1272128
شفیعی، زاهد، بابایی همتی، روشن، و دلاوری، شیما (1396). بررسی نقش ساخت و مدیریت برند گردشگری خوراک در توسعه ی پایدار گردشگری (مورد پژوهی: شهر رشت). میراث و گردشگری، 2(7 )، 61-84. SID. https://sid.ir/paper/257186/fa
صالح‌پور، سهیلا و شجاع‌طلب، غلامرضا (1401). بررسی نقش گردشگری غذایی در توسعه پایدار مقاصد گردشگری با تمرکز بر بازاریابی و توسعه اقتصادی (مطالعه موردی، شرق گیلان)، شانزدهمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، اقتصاد و توسعه، https://civilica.com/doc/1636767
کروبی، مهدی و فکری‌زاد، نازنین (1396). نقش رسانه‌ها در ترویج گردشگری غذایی در شهرستان رشت. جامعه، فرهنگ و رسانه، 6 (23)، 150-127. dor:20.1001.1.38552322.1396.6.23.6.7
مباشری، علی اصغر، باقری، مسلم، معاون، زهرا و شکاری، فاطمه (1403). مدل‌سازی عوامل موثر بر توسعه گردشگری خوراک با رویکرد فراترکیب. فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، 19(68)، 49-80. doi:10.22054/tms.2024.80996.2962
مورکی، نرگس، هنرور، مسعود، و طالبی حقگو، محدثه (1404) شناسایی ظرفیت‌های گردشگری خوراک در جذب گردشگر. پژوهش‌های بازاریابی گردشگری و میهمان نوازی، 3 (1)، 247-227. doi:10.22080/tmhr.2025.29331.1065
هاشمی، سید محمود، همی‌وند، فاطمه و طالبی خاکیانی، پویا (1404). ارزیابی ظرفیت اکوتوریسم در تالاب‌های شهری با تحلیل راهبردی SWOT: مطالعه موردی تالاب عینک رشت. پژوهش و فناوری محیط‌زیست، 10 (17)، 67-49. doi:10.61882/jert.49919.10.17.49
Barzallo-Neira, C., & Pulido-Fernández, J. I. (2023). Identification of the main lines of research in gastronomic tourism: A review of the literature. Sustainability, 15(7), 59-71. doi:10.3390/su15075971
Choe, J., Tam, B. T., Ha, D. T. K., & Nga, B. T. (2026). Local stakeholders’ perspectives on food-related wellness tourism in Central Vietnam: Challenges and opportunities. Tourism Recreation Research, 51(3), 955–967. doi.org/10.1080/02508281.2025.2506177
De la Barre, S., & Brouder, P. (2013). Consuming stories: placing food in the Arctic tourism experience. Journal of Heritage Tourism, 8(2–3), 213–223. doi:10.1080/1743873X.2013.767811
Everett, Sally., & Aitchison, Cara. (2008). The Role of Food Tourism in Sustaining Regional Identity: A Case Study of Cornwall, South West England. Journal of Sustainable Tourism, 16(2), 150-167. doi:10.2167/jost696.0
Hall, C.M., Sharples, L., Mitchell, R., Macionis, N., & Cambourne, B. (Eds.). (2004). Food Tourism Around The World (1st ed.). Routledge. doi:10.4324/9780080477862
Hall, M., & Mitchell, R. (2002). Tourism as a force for gastronomic globalization and localization. In A. M. Hjalager & G. Richards (Eds), Tourism and Gastronomy. Routledge.
Hjalager, A. M. (2010). A review of innovation research in tourism. Tourism management, 31(1), 1-12 doi:10.1016/j.tourman.2009.08.012
Lan, Lawrence., Wu, Wei-Wen., & Lee, Yu-Ting (2012). Promoting Food Tourism with Kansei Cuisine Design. Procedia – Social and Behavorial Sciences, 40, 609-615.doi:10.1016/j.sbspro.2012.03.238
Mgonja, John Thomas. (2015). Evaluating local food-tourism linkages as a strategy forpromoting sustainable tourism and economic development: A case of Tanzania. Doctoral Dissertation, Clemson University. https://open.clemson.edu/all_dissertations/1479/
Naderi, Nassim., Naderi, Nona., Boo, Huey., Lee, Kuan-Huei., & Chen, Po-Ju., (2024). Editorial: Food tourism: culture, technology, and sustainability. Frontiers in Nutrition.
doi:11.10.3389/fnut.2024.1390676
Naeem, Muhammad., Ozuem, Wilson., Howell, Kerry., & Ranfagni, Silvia., (2023). A Step-by-Step Process of Thematic Analysis to Develop a Conceptual Model in Qualitative Research. International Journal of Qualitative Methods, (22). doi:10.1177/16094069231205789
Salehi, M., Lin, M. S., Filimonau, V., Kim, B., & Lin, P. M. C. (2024). How to advance sustainable healthy food consumption in tourism: a systematic literature review. Journal of Sustainable Tourism, 33(10), 2173–2201. doi:10.1080/09669582.2024.2431845
Sharma, M. A. (2024). Western perceptions and the struggle of identity of lesser-known cuisines. Tourism Management Perspectives. doi:10.1016/j.tmp.2024.101147
Sims, R. (2009). Food, place and authenticity: local food and the sustainable tourism experience. Journal of Sustainable Tourism, 17(3), 321–336. doi:10.1080/09669580802359293
Stalmirska, A. M., & Ali, A. (2025). Sustainable development of urban food tourism: A cultural globalisation approach. Tourism and Hospitality Research, 25(2), 249-261. doi:10.1177/14673584231203368
Thomas, Chris., Cameron, Alison., Green, Rhys., Bakkenes, Michel., Beaumont, Linda., Collingham, Yvonne., Erasmus, Barend., Siqueira, Marinez., Grainger, Alan., Hannah, Lee., Hughes, Lesley., Huntley, Brian., Van Jaarsveld, Albert., Midgley, Guy., Miles, Lera., Ortega-Huerta, Miguel., Peterson, Andrew., Phillips, Oliver & Williams, Stephen. (2004). Extinction risk from climate change. Nature. 427. 145-8. doi:10.1038/nature02121
UNESCO (2014). Shaping the Future We Want: UN Decade of Education for Sustainable Development. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000230302
United Nations (2008) International Recommendations for tourism Statistics 2008, Department of Economic and Social Affairs, Studies in Methods, Series M, No. 83/Rev. https://unstats.un.org/unsd/publication/seriesm/seriesm_83rev1e.pdf
United Nations (2015). Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. United Nations. https://digitallibrary.un.org/record/3923923?ln=en
World Bank (2020). World Development Report 2020: The World Bank’s Perspective on Global Development. Washington, D.C.
World Wildlife Fund (2020). Living Planet Report 2020: Bending the Curve of Biodiversity Loss. WWF. https://www.worldwildlife.org/publications/living-planet-report-2020/
Yang S., & Liu Y, Xu L. (2024). The effect of food tourism experiences on tourists' subjective well-being. Heliyon,10(3), e25482. doi:10.1016/j.heliyon.2024.e25482