شیوه پیدایش نظام¬های فدرال و پیامدهای نهادی آن؛ بررسی مقایسهای امارات و عراق
الموضوعات : پژوهش سیاست نظری
سعید عطار
1
,
آرش ماندنی زاده
2
1 - دانشیار گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 - دانش‌آموخته کارشناسی¬ارشد گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ، دانشگاه یزد، یزد، ایران
الکلمات المفتاحية: انتخاب عقلانی, امارات متحده عربی, فدرالیسم, عراق و نهادگرایی.,
ملخص المقالة :
چرا برخی نظام‌های فدرال به ثبات و کارآمدی دست می‌یابند اما برخی دیگر بی‌ثبات هستند؟ با اتخاذ چارچوب نظری نهادگرایی انتخاب عقلانی، مقاله استدلال می‌کند که «شیوه پیدایش» فدرالیسم، متغیر مستقل کلیدی در تبیین این واگرایی است. مقاله از طریق یک مطالعه مقایسهای میان امارات (فدرالیسم همگرا) و عراق (فدرالیسم نگهدارنده)، نشان می‌دهد که چگونه منطق محاسبات نخبگان در هر مدل، به نتایج متفاوتی منجر می‌شود. در امارات، فدرالیسم محصول یک بازی با حاصل جمع مثبت بود که در آن نخبگان حاکم برای حداکثرسازی امنیت و منافع اقتصادی، داوطلبانه بخشی از حاکمیت خود را واگذار و نهادهایی باثبات خلق کردند. در مقابل، فدرالیسم در عراق نتیجه یک بازی با حاصل جمع صفر برای جلوگیری از فروپاشی دولت بود که در آن محاسبات متعارض نخبگان قومی-فرقه‌ای به مصالحه‌ای شکننده و نهادهایی ناکارآمد منجر شد. در نتیجه، ثبات نهادی بیش از اتکا به طراحی صوری نهادها، به همسویی انگیزه‌های عقلانی نخبگان در لحظه تأسیس بستگی دارد.
بوداقی، جمال و محسن خلیلی و اکبر حیدری (1400) «روندپژوهی تاریخی و آیندۀ فدرالیسم عراق»، فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک، 17(1)، 84-115.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17354331.1400.17.61.4.5.
حافظ‌نیا، محمدرضا و ریباز قربانی‌نژاد و زهرا احمدی‌پور (1389) «تحلیل تطبیقی الگوی خودگردانی کردستان عراق با الگوهای خود مختاری و فدرالیسم»، آمایش فضا و ژئوماتیک، دوره 14، شماره 2 (پیایی 66)، صص 196-216.
https://hsmsp.modares.ac.ir/article_14272.html?lang=fa.
ساعی، احمد و جهانبخش مرادی (1390) «معضلات فدرالیسم در عراق»، تحقیقات سیاسی و بین المللی، 3(7)، صص 31-58.
SID. https://sid.ir/paper/172845/fa.
سردارنیا، خلیل‌الله و محمد زارع مهرآبادی (1394) «فدرالیسم و فرهنگ سیاسی در عراق»، فصلنامه روابط خارجی، دوره 7، شماره 1 (پیاپی 25)، صص 169-190.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20085419.1394.7.1.6.3 شمس الدینی، سعید؛ سیدخدایار مرتضوی و مهرداد نوابخش (1400) «پیوند پلورالیسم و فدرالیسم با تاکید بر دموکراسی انجمنی (مطالعه موردی: عراق جدید)»، دانش سیاسی، 17(1 (33 پیاپی) )، صص 139-162.
SID. https://sid.ir/paper/1011822/fa.
صفوی، سید حمزه (1395) امارات متحده عربی، تهران، موسسه آینده‌پژوهی جهان اسلام.
عطار، سعید و شفیق واحدی (1404) توسعه اماراتی: تجربه دولت و بخش خصوصی در توسعه پایدار، تهران، نگارستان اندیشه.
مرادی، جهانبخش (1401) «چالش‌های استقرار حکومت ایالتی در اقلیم کردستان عراق»، فصلنامه مطالعات سیاسی بین النهرین، دوره 1، شماره 1، صص 1-29.
doi: 10.22126/mps.2022.2262.
میلر، دبرا ای. (1390) امارات متحده عربی، سمانه آزادی، تهران، ققنوس.
نورمحمدی، مرتضی (1396) «نقش آموزش و دانشگاه‌ها در صلح‌سازی و مدیریت منازعات منطقه‌ای: مطالعه موردی خاورمیانه»، پژوهش های روابط بین‌الملل، دوره اول، شماره بیست و سوم، صص 181-205.
نیری، بیژن و محمدامین انصاری (1391) «نقش قومیت ها در تکاپوی فدرالیسم نوین سیاسی عراق»، مطالعات روابط بین الملل (پژوهشنامه روابط بین الملل)، 5(20)، صص 163-194.
SID. https://sid.ir/paper/247648/fa.
Al-Banna, S. (2016) From the Coast of Oman to the United Arab Emirates (1952-1971): Attempting to Federate the Emirates. University of Exeter (United Kingdom).
Anderson, E., & Stansfield, G. R. (2003) Iraqi Kurdistan: Political development and emergent democracy. Routledge.
Anderson, L., & Stansfield, G. (2009) The future of Iraq: Dictatorship, democracy, or division? Palgrave Macmillan.
Asaad, Z., & Mustafa, H. (2020) The impact of FDI Inflows on GDP Growth in Iraq for the period (2004-2017): An applied study. Asaad, ZA, Mustafa, HM, & Saleem, AM (2020) " The Impact of FDI Inflows on GDP Growth in Iraq for the period (2004-2017): An applied study". TANMIYAT AL-RAFIDAIN, 39(128), 56-86.
https://doi.org/10.33899/tanra.2020.167369.
Attar, S. & Wahidi, S. (2025) Emirati Development: The Experience of the State and the Private Sector in Sustainable Development. Tehran: Negarestan Andisheh. ]in Persian[.
Budaghi, J. Khalili, M. & Heydari, A. (2021) Historical Trend Analysis and Future of Federalism in Iraq, Geopolitics Quarterly, 17 (1), 84-115.
Collier, D. (1993) The comparative method. In A. W. Finifter (Ed.), Political science: The state of the discipline II (pp. 105-119). American Political Science Association.
Davidson, C. M. (2009) Abu Dhabi: oil and beyond. D. Vanderwalle (Ed.). New York: Columbia University Press.
Dawisha, A. (2013) Iraq: A political history. Princeton University Press. Diamond, L. (2007) Squandered victory: The American occupation and the bungled effort to bring democracy to Iraq. Macmillan.
Dodge, T. (2017) Iraq–from war to a new authoritarianism. Routledge.
Dodge, T., Kaya, Z., Luchtenberg, K.N., Mathieu-Comtois, S., Saleh, B., van den Toorn, C., Turpin-King, A. and Watkins, J. (2018) Iraq synthesis paper: understanding the drivers of conflict in Iraq. Middle East Centre paper series. LSE Middle East Centre, London, UK.
Fearon, J. D. (2007) Iraq's civil war. Foreign Affairs, 86, 2.
Haccius, L. (2018) The Making and Breaking of Federalism in Iraq, IFF Working Paper Online No 26.
https://doi.org/10.51363/unifr.diff.2018.26.
Hadad, H. (2023) From Shock And Awe To Stability And Flaws: Iraq’s Post-Invasion Journey. European Council on Foreign Relations.
http://www.jstor.org/stable/resrep49733.
Haddad, F. (2016) Shia-centric state-building and Sunni rejection in post 2003 Iraq (Vol. 7). Washington, DC: Carnegie Endowment for International Peace.
International Labour Organization (2024) ILOSTAT Database. ILO. https://ilostat.ilo.org.
International Monetary Fund (2024) Middle East and Central Asia Dept. "United Arab Emirates: 2024 Article IV Consultation-Press Release; and Staff Report", IMF Staff Country Reports 2024, 325.
https://doi.org/10.5089/9798400293245.002.
International Monetary Fund (2025) World Economic Outlook Database (April 2025). IMF Data.
https://www.imf.org/external/datamapper.
Kaufmann, D., & Kraay, A. (2024) The Worldwide Governance Indicators. Washington, DC: World Bank.
https://www.sidalc.net/search/Record/dig-okr-1098642373/Description.
Krzymowski, A. (2024) Economic Diversification of the United Arab Emirates through the Space Sector and Its Diplomacy. Virtual Economics, 7(4), 30-47.
https://doi.org/10.34021/ve.2024.07.04(2).
Lijphart, A. (1971) Comparative politics and the comparative method. American political science review, 65(3), 682-693.
https://doi.org/10.2307/1955513.
Muluye, K. T. (2020) Holding Together, Coming Together or Putting Together? A [Re] examination on the Formation of Ethiopia’s Federation. RUDN Journal of Public Administration, 7(1), 70-82.
https://doi.org/10.22363/2312-8313-2020-7-1-70-82.
Peck, M. C. (2010) The A to Z of the Gulf Arab States (No. 207). Bloomsbury Publishing PLC.
Pelton, V. J. (2018) Rule of Law in the UAE. The International Lawyer, 51(1), 87-108.
https://www.jstor.org/stable/26739407.
Romano, D. (2006) The Kurdish nationalist movement: Opportunity, mobilization, and identity. Cambridge University Press.
Rugh, A. B. (2007) The political culture of leadership. In The Political Culture of Leadership in the United Arab Emirates (pp. 217-236). New York, Palgrave Macmillan US.
Saei, A. & Moradi, J. (2011) Problematic Federalism in Iraq, Political and International Researches Quarterly, 7 (3), 31-58.
Sardarnia, K. & Zarea Mehr Abadi, M. (2015) Federalism and political culture in Iraq, A Quarterly Journal of Foreign Relations, 7 (1), 169-190.
Sfayih, G., Ahamat, H., Al-Khfaji, A., & Althabhawi, N. (2025) Economic Development Strategies: A Comparative Analysis of Iraq and the UAE. Geopolitics Quarterly, e219657.
https://journal.iag.ir/article_219657.html.
Shepsle, K. A. (2006) Rational choice institutionalism. The Oxford handbook of political institutions, 23, 24-26.
https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199548460.003.0002.
Stepan, A. C. (2001) Arguing comparative politics. Oxford University Press.
Ulrichsen, K. (2016) The United Arab Emirates: power, politics and policy-making. Routledge.
United Arab Emirates Government (2024) Foreign direct investment.
https://u.ae/en/information-and-services/finance-and-investment/foreign-direct-investment.
United Nations Conference on Trade and Development (2024) World Investment Report 2024. UNCTAD. https://unctad.org/publication/world-investment-report-2024.
United Nations Conference on Trade and Development (2025) UAE Foreign Direct Investment Report 2025. Invest UAE.
https://www.investuae.gov.ae/assets/UAE_Foreign_Direct_Investment_Report_2025_EN.pdf.
United Nations Development Programme (2024) Human Development Report 2023-24: Breaking the gridlock: Reimagining cooperation in a polarized world. UNDP.
https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2023-24.
United Nations Development Programme (2024) Iraq: Human Development Indicators. UNDP Data Center.
https://data.undp.org/countries-and-territories/IRQ.
Watts, R. L. (2008) Comparing federal systems (3rd edition). McGill-Queen's University Press.
World Bank (2024) World Development Indicators. World Bank Open Data.
https://data.worldbank.org.
World Health Organization (2024) Global Health Observatory. WHO Data.
https://www.who.int/data/gho.