دورۀ اول فکری «داریوش شایگان»: رویکرد شرق‌شناسانه و گذار به امتناع
الموضوعات : پژوهش سیاست نظری
1 - دانش‌آموخته دکتری اندیشه‌های سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: داریوش شایگان, شرق, شرقشناسی, خاطره ازلی و امتناع.,
ملخص المقالة :
این مقاله از دریچه‌ای تفسیری و تبیینی نشان می‌دهد که دورۀ نخست فکری داریوش شایگان بازتولید نوشته‌های شرق‌شناسانه است. شایگان در این دورۀ فکری با تأثیرپذیری از اندیشه‌های غربی بر مبنای نظامِ دانش مسلط چه به لحاظ فکری و چه ساختاری و نهادی، شرق را به مثابۀ کلیت در سیری نزولی‌تر نسبت به غرب می‌بیند. بر همین اساس شایگان هر چند دغدغۀ «چرایی فترت» تمدن‌های شرقی را دارد؛ اما در همان جایی می‌ایستد که شرق‌شناسان و یا نظام‌های فکری غربی از موضع فهم شرقی‌سازی دارند. شایگان در تداوم و توالی شرقشناسی حرکت می‌کند، در عین اینکه دلبستۀ شرق است، یعنی «هم این است و هم آن» و به همین دلیل در یک «وضعیت/ ناوضعیت» قرار می‌گیرد که منجر به «امتناع» می‌شود. «خودشرق‌شناسانه‌سازی» شایگان موجب می‌شود که داوری غرب در مورد شرق به طور ایجابی بدون سویۀ انتقادی پذیرفته شود.
اندرسون، بندیکت (1393) جماعت‌های تصوری، ترجمۀ محمد محمدی، تهران، رخداد نو.
بروجردی، مهرزاد (1393) روشن¬فکران ایرانی و غرب: سرگذشت نافرجام بومی¬گرایی، ترجمۀ جمشید شیرازی، چاپ ششم، تهران، فرزان.
تباشیر، محمد و ابوالفضل شکوری (1397) «خوانش آثار داريوش شايگان بر مبناي مفهوم سوژه بازيگوش»، دو فصلنامه علمی «پژوهش سیاست نظری»، شماره 24، صص 199-222.
توفیق، ابراهیم و روح‌الله اسلامی و صالح اولاد دمشقیه و مزدک تمجیدی و امیر خراسانی و حسام‌الدین صاری و فیروزه فروردین و نوید وزوایی و سید مهدی یوسفی (1398) نامیدن تعلیق (برنامه¬ای پژوهشی برای جامعه¬شناسی تاریخی انتقادی در ایران)، تهران، مانیا هنر.
حقدار، علی¬اصغر (1382) داریوش شایگان و بحران معنویت سنتی، تهران، کویر.
ریکور، پل (1387) «وجود و هرمنوتیک»، در: هرمنوتيك مدرن: گزینۀ جستارها، ترجمۀ بابک احمدی و مهران مهاجر و محمد نبوی، چاپ هفتم، تهران، مرکز.
-------- (1397) تاریخ و هرمنوتیک، ترجمۀ مهدی فیضی، تهران، مرکز.
سعید، ادوارد (1390) شرق¬شناسی، ترجمه لطفعلی خنجی، چاپ دوم، تهران، امیرکبیر.
شایگان، داریوش (1391) آسیا در برابر غرب، چاپ یازدهم، تهران، امیرکبیر.
------------ (1380) بت‌های ذهنی و خاطرۀ ازلی، چاپ چهارم، تهران، امیرکبیر.
------------ (1374) زیر آسمان‌های جهان (گفت‌وگوی رامین جهانبگلو با داریوش شایگان)، ترجمۀ نازی عظیما، تهران، فرزان روز.
شجاعی جشوقانی، مالک (1403) «اندیشۀ شایگان متقدم: از گفتمان اصالت شرقی تا غرب‌شناسی انتقادی»، فصلنامه علمی فلسفه غرب، سال دوم، شماره 2، صص 101-118.
DOI: 10.
30479/wp.
2024.
20175.
1068.
طباطبایی، سید جواد (1374) ابن¬خلدون و علوم اجتماعی (وضعیت علوم اجتماعی در تمدن اسلامی)، تهران، طرح نو.
فراستخواه، مقصود (1398) پنج نسخۀ داریوش شایگان در پنج دهه، حکمت معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دهم، شمارۀ 1، صص 173-192.
DOI: https://doi.
org/10.
30465/cw.
2019.
4213.
فوکو، میشل (1370) «درباره روشنگری کانت»، ترجمۀ همایون فولادپور، کلک دی، شماره 20، صص 58- 67.
قزلسفلی، محمدتقی و سکینه معاش¬ثانی (1389) «ایران فرهنگی در اندیشه¬های داریوش شایگان»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال پنجم، شماره 4، صص 137-171.
کاجی، حسین (1378) کیستی ما از نگاه روشن¬فکران ایرانی، تهران، روزنه.
کاسیرر، ارنست (1399) فلسفۀ روشنگری، ترجمۀ یدالله موقن، چاپ چهارم، تهران، نیلوفر.
گروندن، ژان (1393) هرمنوتیک، ترجمۀ محمدرضا ابوالقاسمی، تهران، ماهی.
لوکاچ، جورج (1377) تاریخ و آگاهی طبقاتی، ترجمۀ محمدجعفر پوینده، تهران، تجربه.
میرسپاسی، علی (1386) روشن¬فکران ایران: روایت‌های یأس و امید، ترجمه عباس مخبر، چاپ دوم، تهران، توسعه.
نیچه، فریدریش (1387) ارادۀ معطوف به اخلاق (آزمایشی در دیگرگونی همۀ ارزش¬ها)، ترجمۀ محمدباقر هوشیار، چاپ ششم، تهران، فرزان.
وحدت، فرزین (1383) رویارویی فکری ایران با مدرنیت، ترجمۀ مهدی حقیقت¬خواه، تهران، ققنوس.
هاشمی، محمدمنصور (1384) هویت‌اندیشان و میراث فکری احمد فردید، چاپ دوم، تهران، کویر.
هایدگر، مارتین (1402) تکنیک و گشت، ترجمۀ منوچهر اسدی، آبادان، پرسش.
Ayoobi, Ehsan; Etefagh Far, Fereshteh Sadat; Dabiri Mehr, Amir; Askari Jahghi, Mohsen (2021) The Place of Tradition and Modernity in the Works and Thought of Dariush Shayegan before the Islamic Revolution of Iran, International Journal of Political Science, Vol 11 No 1 Spring 2021, (pp.109-120).
Ricoeur, Paul (2016) Hermeneutics and the Human Sciences (Essays on Language), Action and Interpretation, Edited, translated and introduced by John B. Thompson, New York: Cambridge University Press.