مسئله درد از منظر ملاصدرا؛ شرّ ادراکی یا عنایت الهی؟
الموضوعات : ملاصدراپژوهی و اندیشۀ حکمت متعالیه
شمس الله سراج
1
,
هدی حبیبی منش
2
1 - دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
2 - دانشآموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
الکلمات المفتاحية: ملاصدرا, شرّ ادراکی, عنایت الهی, درد جسمانی, نظام احسن,
ملخص المقالة :
پدیدة درد واقعیتی است که هر فرد انسانی در طول زندگی خود آن را تجربه میکند. مکاتب مختلف فکری و دانشمندان و پزشکان، هر کدام از زوایای مختلف و با رویکردهای متنوع به تحلیل این پدیده پرداختهاند. ملاصدرا از یکسو درد را در زمرة شرور بشمار آورده و از سوی دیگر، آن را عنایت ازلی الهی میداند. این نوشتار بر پاسخ به این پرسش متمرکز است که چگونه میتوان با استناد به آراء حکمت صدرایی، درد را عنایت و بخششی از جانب خداوند دانست، درحالیکه حب و علم خداوند به خیر و کمال و حکمت و عنایت او، مستلزم خلق نظامی احسن است که موجب تحقق کمالات وجودی بیشتر و بالاتری باشد؛ بگونهیی که مخلوقات، ازجمله مخلوقات مادی نیز در حد اعلای خود دارای خیر و کمال باشند. هنگامیکه انسان بمقتضای زندگی کردن در عالم مادی، دچار بیماری میشود و سلامتی خود را از دست میدهد، عنایت الهی اقتضا میکند که برای آن بیماری نشانهیی در بدن فرد قرار دهد و بدین ترتیب بار دیگر به سلامتی جسمانی که برای بدن مادی انسان نوعی کمال بشمار میرود دست یابد؛ بنابرین درد عنایت الهی است نسبت به بدن یا عضوی از بدن که دچار اختلال شده، برای بازگشت به نظام احسنِ خویش.
قرآن کریم.
ابنسینا (1375) الاشارات والتنبیهات، قم: بلاغت.
جوادی آملی، عبدالله (1372) شرح حکمت متعالیه، تهران: الزهراء.
جوادی آملی، عبدالله (1378) مبادی اخلاق در قرآن، قم: اسراء.
سجادى، سیدجعفر (1373) فرهنگ معارف اسلامى، تهران: دانشگاه تهران.
سجادى، سیدجعفر (1379) فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملاصدرا، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
صلیبا، جمیل (1366) فرهنگ فلسفى، ترجمۀ منوچهر صانعى درهبیدى، تهران: حکمت.
طالبی چاری، محمدجواد؛ دیرباز، عسگر (1387) «تأملی بر نظام احسن از منظر حکمت متعالیه»، معرفت فلسفی، شمارۀ 22، ص104ـ71.
فارابی، ابونصر محمد (1405ق) فصول منتزعه، تهران: الزهراء.
کریمزاده، قربانعلی (1396) «بررسی مسئلۀ نیستانگاری شر در رهیافت فلسفی با تکیه بر دیدگاه ملاصدرا»، فلسفه دین، سال 14، شمارۀ 2، ص418ـ399. DOI: 10.22059/jpht.2017.40223.100510
کریمزاده، قربانعلی و همکاران (1390) «شر ادراکی از دیدگاه صدرالمتألهین»، اندیشه نوین دینی، شمارة 25، ص44ـ27. DOR: 20.1001.1.20089481.1390.7.25.1.0
کوهی گیگلو، توکل؛ آقازاده، سیدابراهیم (1397) «بررسی مسئله منطقی شر و استحکام انگاره نظام احسن ملاصدرا در برابر آن»، پژوهشهای فلسفی، شمارة 23، ص99ـ81.
مصباح یزدی، محمدتقی (1366) آموزش فلسفه، ج2، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
مصلح، جواد (1383) ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیة، تهران: سروش.
ملاصدرا (1354) المبدأ و المعاد، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
ملاصدرا (1363) مفاتیح الغیب، تلخیص علیبن جمشید نوری، تصحیح و تحقیق محمد خواجوی، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
ملاصدرا (1366) تفسیر القرآن الکریم، تصحیح محمد خواجوی، قم: بیدار.
ملاصدرا (1380) الحكمة المتعالیة فى الأسفار الأربعة، ج7، تصحیح و تحقیق مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1382) شرح و تعلیقه صدرالمتالهین بر الهیات شفا، تصحیح و تحقیق نجفقلی حبیبی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1384) شرح أصول الکافی، ج1و4، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.