روش‌شناسی نظریه‌پردازی نظریۀ دولت در اروپای قرون شانزده تا هجده میلادی
الموضوعات : نظریه‌ها، روش‌شناسی‌ها و رویکردهای جدید در علوم سیاسی
علیرضا آقاباباگلی
1
,
سید محمدعلی حسینی زاده
2
1 - دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 - استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: روش‌شناسی, نظریه‌پردازی, نظریه دولت, دولت- ملت, دولت تأسیسی.,
ملخص المقالة :
تکوین دولت مدرن، هم‌زمان با عبور نظریه‌پردازان سیاسی از اشکال قدیم حکومت و انتشار رسائل حاوی نظریه دولت بود. این نظریه‌ها به دلیل خصیصه تأسیسی سازمان جدید قدرت، تلاش می‌کرد با روشی غیر اثباتی و استفاده از سنت فلسفه سیاسی، به شکلی جامع و مانع، چگونگی استقرار نوع مطلوب ابعاد مختلف نهاد دولت را تجویز کند. رواج نظریه‌های دولت زمینه مشروعیت دینی و مقبولیت سیاسی آن را فراهم ساخت چنان‌که فرضیه پژوهش را امکان حصول روش‌شناسی نظریه‌پردازی نظریه دولت در اروپای قرون شانزده تا هجده میلادی با مطالعه «شش رساله دولت»، «لویاتان» و «روح‌القوانین» قرار می‌دهد. آثاری که به توضیح و توجیه هماهنگی «نهادهای پیرامونی» دولت، نظیر حکومت، بوروکراسی و ارتش حول «ایده مرکزی» خاص هر نظریه‌پرداز، مانند حاکمیت، امنیت یا قانون اساسی می‌پردازد. با روش‌شناسی بنیادین نظریه‌های ژان بُدَن، هابز و منتسکیو به‌مثابه راهنمای عملی نظریه دولت‌نویسی می‌توان به نگارش نظریه‌های تأسیسی دیگر دولت‌های جدید غیر اروپایی امید داشت.
آقاباباگلی، علیرضا (1403الف) سمینار اسلام سیاسی و نظریه دولت در ایران، دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه شهید بهشتی.
------------- (1403ب) نظریه دولت و اسلام سیاسی در ایران، پایان¬نامه کارشناسی¬ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، به راهنمایی سید محمدعلی حسینی‌زاده، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی.
احمدوند، شجاع (1394) تاریخ تحول دولت در اسلام (تا پایان امویان)، تهران، نشرنی.
اسپریگنز، توماس (1400) فهم نظریه‌های سیاسی، ترجمة فرهنگ رجایی، تهران، آگه.
افضلی، رسول (پدیدآور) (1399) دولت مدرن در ایران، (حمید احمدی، عباس حاتمی، محمدحسین حافظیان، پرویز دلیرپور، خلیل الله سردارنیا، علیرضا سمیعی، حسین سیف زاده، محمدعلی قاسمی، مسعود مطلبی، و احمد نقیب زاده، محققین)، قم دانشگاه مفید. (نشر اثر اصلی ۱۳۸۶).
بشیریه، حسین (1398الف) تاریخ اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم، اندیشه‌های مارکسیستی، جلد 1، چاپ دوم، تهران، نشرنی.
------------ (1398ب) تاریخ اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم، لیبرالیسم و محافظه‌کاری، جلد 2، چاپ دوم، تهران، نشرنی.
پارسانیا، حمید (1392) «نظریه و فرهنگ: روش‌شناسی بنیادین تکوین نظریه‌های علمی»، راهبرد فرهنگ، سال ششم، شماره 23، صص 7-28.
پیلبیم، پملا (1401) سلطنت در فرانسه 1814-۱۸48، تهران، نشرنی.
تی. بلوم، ویلیام (1373) نظریه‌های نظام سیاسی؛ کلاسیک‌های اندیشه سیاسی و تحلیل سیاسی نوین، ترجمة احمد تدین، جلد 1، آران.
دانایی‌فرد، حسن (1388) «روش‌شناسی عمومی نظریه‌پردازی»، روش‌شناسی علوم انسانی، سال پانزدهم، شماره 58، صص 7-32.
دکارت، رنه (بی‌تا) گفتار در روش راه بردن عقل، ترجمة محمدعلی فروغی، جلد 1، کانون تألیف و ترجمه.
رکابیان، رشید (1393) بررسی انتقادی نظریه‌های دولت در تبیین دولت در جمهوری اسلامی ایران، پایان¬نامه دکتری علوم سیاسی، به راهنمایی: محمدتقی آل غفور، دانشکده علوم سیاسی، تاریخ، علوم اجتماعی، دانشگاه باقر العلوم علیه¬السلام.
زیدآبادی، احمد (1397) الزامات سیاست در عصر ملت- دولت، تهران، نشرنی.
طاهایی، سید جواد (1385) اندیشه دولت مدرن (به سوی نظریه دولت امام خمینی)، تهران، عروج.
طباطبایی، سید جواد (1384) دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران، جلد ۱، تأملی درباره ایران، چاپ چهارم، تهران، نگاه معاصر.
---------------- (1399) تاریخ اندیشه سیاسی جدید در اروپا؛ جلد نخست: از نوزایش تا انقلاب فرانسه، دفتر سوم: نظام‌های نوآیین در اندیشه سیاسی، تهران، مینوی خرد.
عالم، عبدالرحمن (1396) بنیادهای علم سیاست، تهران، نشرنی.
عضدانلو، حمید (1396) سیاست و بنیادهای فلسفی اندیشه سیاسی، تهران، نشرنی.
عنبرانی، عطا و علیرضا ازغندی محسن مدیر‌شانه‌چی و صادق زیبا‌کلام‌مفرد (1397) «در چیستی دولت مدرن (به سوی یک رویکرد سازمانی)»، علوم سیاسی، دانشگاه آزاد کرج، 43 (14)، صص 60-133.
عیوضی، محمد‌رحیم و احسانه محمدی (1390) «روش‌شناسی و کاربرد آن در نظریه‌پردازی در علوم اجتماعی»، مطالعات دفاعی استراتژیک، سال دوازدهم، شماره 46، صص 90-167.
فیرحی، داوود (1387) روش‌شناسی دانش سیاسی در تمدن اسلامی، مجموعه مقالات، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
---------- (1395) نظام سیاسی و دولت در اسلام، تهران، قم، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، دانشگاه باقرالعلوم.
فیلد، سید (1399) چگونه فیلمنامه بنویسیم، ترجمة عباس اکبری، تهران، نیلوفر.
---------- (1401) کالبد‌شکافی چهار فیلمنامه، ترجمة عباس اکبری، تهران، نیلوفر.
گل¬محمدی، احمد (1402) چیستی، تحول و چشم‌اندازِ دولت، تهران، نشرنی.
مانهایم، یارول و ریچارد ریچ (1377) روش‌های تحقیق در علوم سیاسی: تحلیل تجربی، ترجمة لیلا سازگار، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
مصلح، پگاه (1398) مقدمات و اصول نظریه‌پردازی سیاسی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ملک، نیلوفر (1392) «مطالعه تطبیقی مفهوم روش‌شناسی و نظریه از منظر پژوهش‌های کمی و کیفی با تأکید بر نظریه‌پردازی در معماری»، مطالعات تطبیقی هنر، سال سوم، شماره 5، صص 29-117.
منتسکیو، شارل لوئی دوسکوندا (1402) روح القوانین، ترجمة علی‌اکبر مهتدی، جلد اول، تهران، امیرکبیر.
نقیب‌زاده، احمد (1397) تاریخ دیپلماسی و روابط بین¬الملل؛ از پیمان وستفالی تا امروز، تهران، قومس.
هابز، توماس (1399) لویاتان، ویراستة سی. بی. مکفرسون، ترجمة حسین بشیریه، تهران، نشرنی.
وینر، فیلیپ پل (پدیدآور) (1397) فرهنگ اندیشه‌های سیاسی، ویراستة آیزیا برلین، ترجمة خشایار دیهیمی، تهران، نشرنی.
وینسنت، اندرو (1376) نظریه‌های دولت، ترجمة حسین بشیریه، تهران، نشرنی.
Anter, Andreas (2014) Max Weber’s Theory of the Modern State: Origins, Structure and Significance. Translated by Keith Tribe. London: Palgrave Macmillan.
doi:10.1057/9781137364906.
Bodin, Bodin, Jean (1993) Les six livres de la République: un abrégé du texte de l’édition de Paris de 1583. Edited and presented by Gérard Mairet. Paris: Librairie générale française.
doi:10.1522/030172874.
Gill, Gill, Graeme (2003) The Nature and Development of the Modern State. London: Red Globe Press.
doi:10.1007/978-1-4039-4046-9.
Nelson, Brian R. (2006) The Making of the Modern State: A Theoretical Evolution. New York: Palgrave Macmillan.
doi:10.1057/9781403983282.