تأثیر معرفت به توحید حکمی و عرفانی بر ایمان دینی و آثار آن
الموضوعات : Studies on gnosis and Islamic Kalam
زهرا خوب نژاد
1
,
وحید واحدجوان
2
1 - دانشجوی دکتری مدرسی اخلاق، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 - دانشیار گروه اخلاق اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: توحید, توحید حکمی, توحید عرفانی, ایمان, ایمان دینی, ثمرات ایمان,
ملخص المقالة :
پژوهش پیشرو درصدد است به بررسی تأثیر نگرش حکمی و عرفانی به توحید خداوند متعال (مبتنی بر وحدت شخصی وجود)، بر ایمان دینی و آثار آن بپردازد و با تمرکز بر آموزههای حکمت متعالیه و عرفان اسلامی، بویژه آراء ابنعربی و صدرالمتألهین شیرازی، به مفهومشناسی توحید حکمی و عرفانی (وحدت وجود) و ایمان دینی پرداخته، و تأثیر مذکور را تبیین نماید. نتایج پژوهش نشان میدهد که این نوع نگرش به توحید، با تأکید بر یگانگی وجود حقیقی (خداوند) و مظهر بودن مخلوقات، فهمی عمیقتر از خداوند، مخلوقات و دین ارائه میدهد. این معرفت عمیقتر، هم در ساحت نظری ـبا اصلاح تصورات نادرست و ارائۀ تصویری صحیحتر از رابطة خدا و خلقـ و هم در ساحت عملی ـبا شهود و تحقق وحدت وجودـ، ایمان دینی را اصلاح کرده و قوت و عمق میبخشد. همچنین، آثار ایمان ـمانند هدایت، رحمت، نورانیت، رضوان، حیات طیبه، آرامش، سعادت و رهایی از عذاب فراقـ در پرتو توحید حکمی و عرفانی، به مراتبی بالاتر و کاملتر ارتقا مییابند. در نهایت این نتیجه بدست میآید که نگرش حکمیـعرفانی به توحید، نقشی اساسی در تحول و تعالی ایمان دینی ایفا میکند و مؤمنان و سالکان را به مراتب بالای یقین، آرامش و سعادت رهنمون میسازد.
قرآن کریم.
آملی، سیدحیدر (1352) المقدمات من نص النصوص، تهران: انستیتو ایران و فرانسه.
آملی، سیدحیدر (1368) جامع الاسرار و منبع الانوار، تهران: علمی و فرهنگی.
آملی، سیدحیدر (1422ق) تفسیر المحیط الاعظم، تصحیح سیدمحسن موسوی تبریزی، تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
ابنعربی، محییالدین (1422ق) تفسير ابنعربى، بیروت: دار احياء التراث العربى.
ابنعربی، محییالدین (1946م) فصوص الحکم، قاهره: دار إحياء الكتب العربيه.
ابنعربی، محییالدین (بیتا) الفتوحات المکیة، بیروت: دار الصادر.
ابنفارس، احمد (1404ق) معجم مقاییس اللغة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
بدوی، عبدالرحمن (1971م) مذاهب الاسلاميين، بيروت: دار العلم للملايين.
تميمى آمدى، عبدالواحد (1410ق) غرر الحكم و درر الكلم، قم: دار الكتاب الإسلامي.
جرجانی، علىبن محمد (1405ق) التعریفات، بکوشش ابراهیم الابیارى، بیروت: دار الکتاب العربى.
جیلی، عبدالکریم (بیتا) الانسان الکامل فی معرفة الاواخر و الاوایل، بیروت: دار الفکر.
حسنزاده آملی، حسن (1365) هزار و یک نکته، تهران: رجاء.
حسنزاده آملی، حسن (1378) ممد الهمم در شرح فصوص الحكم، تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
حسنزاده آملی، حسن (1381) هزار و یک کلمه، قم: بوستان کتاب.
حلی، حسنبن یوسف (بیتا) کشفالمراد فی شرح تجرید الاعتقاد، قم: مؤسسة نشر اسلامی.
خمينى، سیدروحالله (1378) شرح چهل حديث، تهران: مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خمينى (ره).
خمينى، سیدروحالله (1388) شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
راغب اصفهانی، حسینبن محمد (1412ق) المفردات فی غریب القرآن، دمشق: دار الشامیه.
ربانی گلپایگانی، علی (1396) عقاید استدلالی، قم: هاجر.
رمضانی، حسن (بیتا) «توحید»، دائرة المعارف قرآن کریم، قم: بوستان کتاب.
روحی، ابوالفضل (1385) دائرة المعارف قرآن كريم، قم: بوستان كتاب.
سبحانی تبریزی، جعفر (1428ق) محاضرات فی الهیات، قم: مؤسسة امامصادق (ع).
سبحانی تبریزی، جعفر (بیتا) الالهیات و إلايمان والكفر، نرمافزار آثار آیتالله سبحانی، قم: مرکز کامپیوتری علوم اسلامی، نور.
طباطبايى، سيدمحمدحسين (1417ق) المیزان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسة نشر اسلامی.
طباطبايى، سيدمحمدحسين (بیتا) نهایة الحکمة، قم: مؤسسة نشر اسلامی.
طبرسى، فضلبن حسن (1377) تفسير جوامع الجامع، تهران: دانشگاه تهران.
طبرسى، فضلبن حسن (1408ق) مجمع البیان، بیروت: دار المعرفة.
طوسى، محمدبن حسن (بیتا) التبيان فى تفسير القرآن، بیروت: دار احياء التراث العربى.
طوسی، نصیرالدین (1373) اوصاف الاشراف، تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
فراهیدی، خلیلبن احمد (1409 ق) العین، قم: هجرت.
قونوی، صدرالدین (2010م) مفتاح الغیب، بیروت: دار الکتب العلمیه.
قیصری، داوود (1375) شرح فصوص الحکم، تهران: علمی و فرهنگی.
كلينى، محمد ( ۱۳۶۵) الكافی، تهران: دار الكتب الاسلاميه.
گوهرین، صادق (1368) شرح اصطلاحات تصوف، تهران: زوار.
مجلسى، محمدباقر (1404ق) بحار الأنوار، بیروت: مؤسسة الوفاء.
مطهری، مرتضی (1377) مجموعه آثار، تهران: صدرا.
معلوف، لویس (1996م) المنجد فى اللغة، بیروت: دار المشرق.
ملاصدرا (1380) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة ، ج2، تصحیح و تحقیق مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1382) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة، ج9، تصحیح و تحقیق رضا اکبریان، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1383) الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة ، ج1، تصحیح و تحقیق غلامرضا اعوانی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1389) اسرار الآیات، تصحیح و تحقیق محمدعلی جاودان، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
الهمدانى الاسدآبادى، عبدالجباربن احمد (1412ق) شرح الاصول الخمسة، بكوشش سمير مصطفى رباب، بيروت: دار احياء التراث العربى.
واحد جوان، وحید (1397) وحدت وجود در عرفان اسلامی، قم: سبط النبی علیهالسلام.