مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی احرار 2821-2703 6 11 2026 3 7 Intellectual Property in the Face of Generative AI: A Review of the Legal Foundations of Protection مالکیت فکری در مواجهه با هوش مصنوعی مولد:بازنگری در مبانی حقوقی حمایت 152 170 fa علیرضا قربانی زیکساری دانشجوکارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران. امین نجفیان استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی،گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه علوم اسلامی شهید محلاتی، قم، ایران. فاطمه شدهان عضو هیات علمی حقوق بین الملل عمومی، گروه حقوق، دانشکده علوم نسانی،دانشگاه بغداد،بغداد،عراق 2025 1 11 <p>With the rapid advancement of generative AI technologies, traditional intellectual property (IP) systems face unprecedented and significant challenges. Works produced by these systems, often created without direct human intervention or conscious creativity, have generated ambiguities regarding the determination of authorship, the originality of the work, and the scope of legal protection. The significance of this issue has become increasingly apparent, given the swift growth of the technology and its widespread application in content creation and scientific and industrial innovation. This study aims to examine the dimensions of intellectual property in the face of generative AI and to review the legal foundations concerning the protection of such works.The research methodology is analytical, descriptive, and comparative. Data were gathered through a review of domestic and foreign literature, scientific articles, conference papers, and legal documents, and were then analyzed using a conceptual framework. The findings indicate that traditional IP systems, particularly in the realms of copyright and patent law, are ineffective when confronted with autonomous AI-generated works. Works produced without human intervention typically do not qualify for legal protection, and traditional criteria of authorship and originality require redefinition. Furthermore, the necessity of establishing a clear legal framework for attributing rights and defining the scope of protection has been highlighted, alongside the need for comparative policy-making and alignment with emerging technologies.The study emphasizes the importance of creating a specific legal framework for generative AI works, redefining key IP concepts, and designing a hybrid or conditional legal system. This research provides the necessary groundwork for developing future legal policies and research in the fields of intellectual property and artificial intelligence.</p> <p>با پیشرفت سریع فناوری&zwnj;های هوش مصنوعی مولد، نظام&zwnj;های سنتی مالکیت فکری با چالش&zwnj;های جدی و بی&zwnj;سابقه&zwnj;ای مواجه شده&zwnj;اند. آثار تولیدشده توسط این سامانه&zwnj;ها، که اغلب بدون دخالت مستقیم و خلاقیت آگاهانه انسان شکل می&zwnj;گیرند، ابهاماتی در زمینه تعیین پدیدآورنده، اصالت اثر و دامنه حمایت حقوقی ایجاد کرده&zwnj;اند. اهمیت این موضوع با توجه به رشد سریع فناوری و کاربرد گسترده آن در تولید محتوا و نوآوری&zwnj;های علمی و صنعتی، بیش از پیش آشکار شده است. هدف این پژوهش، بررسی ابعاد مالکیت فکری در مواجهه با هوش مصنوعی مولد و بازنگری در مبانی حقوقی مربوط به حمایت از این آثار است.روش مطالعه از نوع تحلیلی توصیفی و تطبیقی بوده و داده&zwnj;ها از طریق مرور پیشینه داخلی و خارجی، مقالات علمی، کنفرانس&zwnj;ها و اسناد قانونی گردآوری و با استفاده از چارچوب مفهومی تحلیل شده&zwnj;اند.یافته&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد نظام&zwnj;های سنتی مالکیت فکری، به ویژه در حوزه حق مؤلف و حق اختراع، در مواجهه با آثار مستقل هوش مصنوعی ناکارآمد هستند. آثار تولیدشده بدون مداخله انسانی معمولاً مشمول حمایت حقوقی نمی&zwnj;شوند و معیارهای سنتی پدیدآورندگی و اصالت اثر نیازمند بازتعریف هستند. همچنین، ضرورت تدوین چارچوب قانونی روشن برای انتساب حقوق و تعیین دامنه حمایت، همراه با سیاست&zwnj;گذاری تطبیقی و تطابق با فناوری&zwnj;های نوین، برجسته شده است. پژوهش بر اهمیت ایجاد چارچوب قانونی مشخص برای آثار مولد هوش مصنوعی، بازتعریف مفاهیم کلیدی مالکیت فکری و طراحی نظام حقوقی ترکیبی یا مشروط تأکید دارد. این مطالعه، زمینه لازم برای توسعه سیاست&zwnj;های حقوقی و تحقیقات آینده در حوزه مالکیت فکری و هوش مصنوعی را فراهم می&zwnj;کند.</p> http://law.ahrar.ac.ir/en/Article/Download/53266