مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری راهبرد توسعه 1735-2460 21 84 2026 4 12 Investigating Factors Affecting Water Consumption Management Using the Delphi Method in the Central Catchment Area of Zanjan Province بررسی عوامل مؤثر بر مدیریت مصرف آب با استفاده از روش دلفی در حوضه آبریز مرکزی استان زنجان 444 460 fa هادی یاسر دانشگاه آزاد اسلامی مظفرالدین شهبازی دانشگاه آزاد اسلامی میثم موسائی دانشگاه تهران 2025 8 6 <p>Introduction: The water crisis has become one of Iran's fundamental challenges, and the central catchment area of Zanjan province is no exception. Improper water consumption management, particularly in the agricultural sector, has exacerbated this crisis. Understanding the social, cultural, managerial, and legal factors affecting this management is an essential step towards finding sustainable solutions. Objective: This study aimed to identify and prioritize the key factors affecting water consumption management in the central catchment area of Zanjan from the experts' perspective and to present a sociological model based on the qualitative findings. Methods: This qualitative research was conducted using the classical Delphi technique in three rounds. The statistical population consisted of 30 managers, senior experts from the Agricultural Jihad Organization, the Regional Water Company, and expert farmers in Zanjan province, who were selected purposively. Data collection tools were open and semi-open questionnaires, completed in three stages, and the results were analyzed using qualitative content analysis techniques and frequency percentage. Results: Based on the findings from the three Delphi rounds, effective factors were categorized into 10 main categories: 1. Incomplete and contradictory approved laws (93% confirmation frequency), 2. Weakness in governance and institutional coordination (87%), 3. Lack of social and economic motivation among beneficiaries (83%), 4. Low cultural capital and awareness (80%), 5. Existence of incorrect local rules and habits (77%), 6. Technical and infrastructural weaknesses (73%), 7. Insufficient expertise and commitment in human resources (70%), 8. Lack of effective local leadership (67%), 9. Lack of social participation (63%), and 10. Weakness in dealing with violators (60%). These categories represent various dimensions affecting water consumption management in the region. Conclusion: The results indicate that resolving the water crisis in the region is not feasible through technical measures alone and requires simultaneous attention to social, cultural, managerial, and legal factors. A fundamental revision of laws, strengthening integrated water governance, investing in education and enhancing cultural capital, and utilizing local leaders can lead to improved water consumption management in the central catchment area of Zanjan.</p> <p>بحران آب به یکی از چالش&zwnj;های اساسی ایران تبدیل شده است و حوضه آبریز مرکزی استان زنجان نیز از این قاعده مستثنی نیست. مدیریت نادرست مصرف آب، به&zwnj;ویژه در بخش کشاورزی، موجب تشدید این بحران گردیده است. درک عوامل اجتماعی، فرهنگی، مدیریتی و قانونی مؤثر بر این مدیریت، گامی ضروری برای یافتن راه&zwnj;حل&zwnj;های پایدار است. هدف: هدف این پژوهش، شناسایی و اولویت&zwnj;بندی عوامل کلیدی مؤثر بر مدیریت مصرف آب در حوضه آبریز مرکزی زنجان از دیدگاه خبرگان و ارائه الگوی جامعه&zwnj;شناختی مبتنی بر یافته&zwnj;های کیفی بود. روش بررسی: این پژوهش به روش کیفی و با تکنیک دلفی کلاسیک در سه مرحله انجام شد. جامعه آماری پژوهش را ۳۰ نفر از مدیران، کارشناسان ارشد سازمان جهاد کشاورزی، اداره آب منطقه&zwnj;ای و کشاورزان خبره استان زنجان تشکیل دادند که به صورت هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده&zwnj;ها، پرسش&zwnj;نامه&zwnj;های باز و نیمه&zwnj;باز بود که در سه مرحله تکمیل و نتایج آن&zwnj;ها با استفاده از تکنیک&zwnj;های تحلیل محتوای کیفی و درصد فراوانی، تجزیه و تحلیل شد. یافته&zwnj;ها: بر اساس یافته&zwnj;های حاصل از سه مرحله اجرای دلفی، عوامل مؤثر در ۱۰ مقوله اصلی دسته&zwnj;بندی شدند: ۱. قوانین مصوب ناقص و متناقض (با فراوانی تأیید ۹۳٪)، ۲. ضعف در حکمرانی و هماهنگی نهادی (۸۷٪)، ۳. کمبود انگیزه اجتماعی و اقتصادی در بهره&zwnj;برداران (۸۳٪)، ۴. پایین بودن سرمایه فرهنگی و آگاهی (۸۰٪)، ۵. وجود قواعد و عادات نادرست محلی (۷۷٪)، ۶. ضعف فنی و زیرساختی (۷۳٪)، ۷. عدم تخصص و تعهد کافی در نیروی انسانی (۷۰٪)، ۸. نبود رهبری محلی مؤثر (۶۷٪)، ۹. عدم مشارکت اجتماعی (۶۳٪)، و ۱۰. ضعف در برخورد با متخلفان (۶۰٪). این مقوله&zwnj;ها نشان&zwnj;دهنده ابعاد مختلفی هستند که مدیریت مصرف آب در منطقه را تحت تأثیر قرار می&zwnj;دهند. نتیجه&zwnj;گیری: نتایج نشان می&zwnj;دهد که حل بحران آب در منطقه تنها از طریق اقدامات فنی میسر نبوده و نیازمند توجه همزمان به عوامل اجتماعی، فرهنگی، مدیریتی و قانونی است. بازنگری اساسی در قوانین، تقویت حکمرانی یکپارچه آب، سرمایه&zwnj;گذاری بر آموزش و ارتقای سرمایه فرهنگی، و بهره&zwnj;گیری از رهبران محلی می&zwnj;تواند به بهبود مدیریت مصرف آب در حوضه آبریز مرکزی زنجان بینجامد.</p> http://rahbord-mag.ir/ar/Article/Download/53605