مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی احرار 2821-2703 6 12 2026 3 8 Civil Liability of Physicians in Joint Clinical Decisions of Medical Staff and Artificial Intelligence مسئولیت مدنی پزشکان در تصمیمات بالینی مشترک کادر درمان و هوش مصنوعی 195 212 fa نسیم روشنفکر دانشجوکارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران. یاسمن یعقوبی دانشیارمدیریت آموزشی ، گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی ،دانشگاه علوم پزشکی گیلان،رشت، ایران. آمبار دوا اراواتی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ویدیا حسادا سمارانگ،سمارانگ،اندونزی 2025 1 29 <p>The rapid expansion of artificial intelligence in clinical decision support systems (CDSS) has improved the efficiency of diagnosis and treatment; however, this interaction among physicians, medical staff, and machines challenges the traditional boundaries of civil liability. The purpose of this study is to explain the legal and jurisprudential foundations of physicians’ liability in the Iranian legal system in scenarios of joint human–artificial intelligence decision-making (Human–AI Joint Decisions) and to distinguish it from the liability of system producers. The research method is descriptive–analytical with an interdisciplinary approach, relying on the Civil Liability Act of 1960, Articles 495 to 497 of the Islamic Penal Code (Ta’zirat), and general theories of liability (fault and causation). The findings indicate that within the current structure of Iran’s healthcare system, the physician, as the “final decision-maker,” bears direct civil liability, even when the error arises from incomplete data or complex artificial intelligence algorithms. Nevertheless, the complexities of proving causation and the growing dependence on technological tools highlight the need to reconsider traditional liability regimes. By proposing a framework of risk-based liability for software producers and offering suggestions for legislative reforms to prevent errors caused by fully autonomous systems (Autonomous AI), this article seeks to maintain a balance between technological innovation and the assurance of patient safety.</p> <p>گسترش سریع هوش مصنوعی در سامانه&zwnj;های پشتیبان تصمیم&zwnj;گیری بالینی ( (CDSS) کارایی تشخیص و درمان را ارتقا داده است، اما این تعامل میان پزشک، کادر درمان و ماشین، مرزهای سنتی مسئولیت مدنی را به چالش می&zwnj;کشد. هدف این پژوهش تبیین مبانی حقوقی و فقهی مسئولیت پزشک در نظام حقوقی ایران در سناریوهای تصمیم&zwnj;گیری مشترک انسان–هوش مصنوعی Human-AI Joint Decisions) ) و تفکیک آن از مسئولیت تولیدکنندگان سامانه&zwnj;ها است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی با رویکردی میان&zwnj;رشته&zwnj;ای و با استناد به قانون مسئولیت مدنی مصوب ۱۳۳۹، مواد ۴۹۵ تا ۴۹۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، و نظریات عمومی مسئولیت (تقصیر و تسبیب) انجام شده است. یافته&zwnj;های پژوهش نشان می&zwnj;دهد که در ساختارفعلی نظام سلامت ایران، پزشک به&zwnj;عنوان «تصمیم&zwnj;گیرنده نهایی» (The Final Decider ) مسئولیت مدنی مستقیم دارد، حتی اگر خطا ناشی از داده&zwnj;های ناقص یا الگوریتم&zwnj;های پیچیده هوش مصنوعی باشد. با این حال، پیچیدگی&zwnj;های اثبات رابطه سببیت و وابستگی روزافزون به ابزارهای فناورانه، ضرورت بازاندیشی در رژیم&zwnj;های سنتی مسئولیت را برجسته می&zwnj;سازد. این مقاله با ارائه چارچوب «مسئولیت مبتنی بر ریسک» Risk-based liability) ) برای تولیدکنندگان نرم&zwnj;افزار و طرح پیشنهادهایی برای اصلاحات تقنینی جهت پیشگیری از خطاهای ناشی از سیستم&zwnj;های کاملاً خودمختار ((Autonomous AI)، به دنبال حفظ تعادل میان نوآوری فناورانه و تضمین ایمنی بیماران است.</p>

http://law.ahrar.ac.ir/ar/Article/Download/53355