مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی احرار 2821-2703 6 11 2026 3 7 The Right of Annulment for Excessive Gain in Pre‑Purchase Building Contracts: Validity, Effects, and Challenges خیار غبن در قرارداد پیش خرید ساختمان: اعتبار، آثار و چالش ها 204 224 fa سیده زهرا حسینی دانشجوکارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران. افشین قفقازی استادیار حقوق خصوصی،گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران 2025 1 27 <p>The right of annulment for excessive gain, as one of the expressly recognized options in Iranian civil law, is an important protective mechanism for establishing transactional justice and addressing gross imbalance in the value of reciprocal performances. The main question of this research is the position of the right of annulment for excessive gain in pre‑sale building contracts, considering the specific and staged nature of these contracts, in terms of its validity, scope, effects, and manner of enforcement. Using a descriptive&ndash;analytical method and relying on statutory sources and judicial practice, the study shows that, from the perspective of the general rules of contracts and pursuant to Articles 416 to 421 of the Civil Code, the principle of the validity of the right of annulment for excessive gain in pre‑sale contracts is accepted, unless the parties have waived it in the pre‑sale agreement or the nature of the contract and ordinary fluctuations in the housing market reduce the gain from gross to ordinary. The Pre‑Sale of Buildings Act of 2011 and the requirement of executing an official deed (Articles 1 and 3) do not prevent the application of the right of annulment for excessive gain; rather, they primarily concern formalities and the Guarantee of transparency. In terms of effects, the most important consequence of the occurrence of excessive gain is the establishment of the right of rescission for the aggrieved party, subject to observance of customary promptness in exercising the option. At the same time, the challenges in applying this option in this field include determining the time for assessing excessive gain in pre‑sale building contracts. These challenges can be addressed through a prudent acceptance of the right of annulment for excessive gain, together with a restrictive interpretation of general exceptions and the development of the doctrine of contractual equilibrium.</p> <p>خیار غبن به عنوان یکی از خیارات مصرح در حقوق مدنی ایران، ابزار حمایتی مهمی برای برقراری عدالت معاملاتی و مقابله با عدم تعادل فاحش در ارزش عوضین است. پرسش اساسی این پژوهش آن است که در قراردادهای پیش فروش ساختمان، با توجه به ماهیت خاص و مراحله&zwnj;ای این قراردادها، خیار غبن از حیث اعتبار، قلمرو، آثار و شیوه اجرای آن چه جایگاهی دارد. با روش توصیفی &ndash; تحلیلی و با اتکا به منابع قانونی و رویه، نشان داده می&zwnj;شود که از منظر قواعد عمومی قراردادها و بر اساس مواد ۴۱۶ تا ۴۲۱ قانون مدنی، اصل اعتبار خیار غبن در پیش&zwnj;فروش پذیرش است؛ مگر آنکه طرفین در پیش&zwnj;فروش اسقاط کرده باشند یا ماهیت قرارداد و نوسانات متعارف بازار مسکن، غبن را از فاحش به متعارف فروکاهد. قانون پیش&zwnj;فروش ساختمان مصوب ۱۳۸۹ و الزام تنظیم سند رسمی (مواد ۱ و ۳) نیز مانع جریان خیار غبن نیست، بلکه بیشتر ناظر بر تشریفات و تضمین شفافیت است.از حیث آثار، مهم&zwnj;ترین نتیجه تحقق غبن، ثبوت حق فسخ برای مغبون است؛ با رعایت فوریت عرفی در اعمال خیار. در عین حال، چالش&zwnj;های اعمال خیاری در این حوزه شامل: تعیین زمان ارزیابی غبن در قراردادهای پیش&zwnj;فروش ساختمان، با پذیرش هوشمندانه خیار غبن به همراه تفسیر مضیق استثنائات کلی و توسعه نهاد تعادل، قابل تحقق است.</p> http://law.ahrar.ac.ir/ar/Article/Download/53269