مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری پژوهش های معماری نوین 2820-9818 4 2 2024 10 3 Water Heritage and Urban Structuring: An Analysis of the Role of Qanats in the Formation of Primitive Cities of Nain, Yazd and Gonabad میراث آبی و ساختاردهی شهری: تحلیل نقش قنوات در تکوین شهرهای نائین، یزد و گناباد 77 93 fa نگار حسني فخرآبادي محمدحسین حسنی فخرآبادی دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی 2024 2 13 <p>With the increase in population and the advancement in civilization in ancient Iran, Iranians developed a unique innovation to minimize competition for water consumption, known as Kariz or Qanat. This invention, unparalleled in its kind worldwide, transfers water without cost and energy, transforming flat plains suitable for agriculture into areas for production, tranquility, and security, and currently serving as a fundamental element of life in arid regions. This research employs a descriptive-analytical method to analyze the role of qanats in the formation of primitive cities from a spatial perspective. The findings indicate that historically, the existence of qanats dates back to the second millennium BC in the region of West Azerbaijan in Iran and present-day eastern Turkey. The first qanats in Iran were developed in the northwest of the country and later spread to the central plateau. Physically, the presence of qanats significantly influences the urban structure. It affects site selection and location, the creation of communication networks at various scales, and the formation of buildings and architectural spaces necessary for settlements. The connections between qanat branches lead to the development of gardens, residential spaces, and essential urban functions, all of which ultimately connect to the primary qanat well.</p> <p>با افزایش جمعیت و پیشرفت تمدن در ایران باستان، ایرانیان دست به ابتکار جدیدی برای کاهش رقابت در مصرف آب زدند که به آن کاریز یا قنات می&zwnj;گویند. این اختراع که در نوع خود در دنیا بی نظیر است، آب را بدون هزینه و انرژی منتقل کرده و دشت های مسطح مناسب کشاورزی را به منطقه&zwnj;ای برای تولید، برقراری آرامش و امنیت تبدیل کرده و در حال حاضر عامل اصلی زندگی در کویر است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی در پی تحلیل نقش قنات&zwnj;ها در شکل&zwnj;گیری شهرهای تاریخی به لحاظ کالبدی می&zwnj;باشد. یافته&zwnj;ها حاکی از آن است که به لحاظ تاریخی وجود قنات به هـزاره دوم پیش&zwnj; از میلاد در محدوده آذربایجـان غربی ایران&zwnj; و شرق ترکیه&zwnj; امروزي باز می&zwnj;گردد. اولین قنات&zwnj;ها در ایران در ناحیه شمال غرب ایران شکل گرفته و سپس به نواحی داخلی فلات مرکزی راه یافته است. همچنین به لحاظ کالبدی، وجود قنات جریان اصلی شهر را تحت تأثیر قرار می&zwnj;دهد. تأثیر بر مکان&zwnj;یابی و انتخاب محل استقرار، شکل&zwnj;گیری شریان&zwnj;های ارتباطی در مقیاس&zwnj;های مختلف و شکل&zwnj;گیری بناها و فضاهای معماری موردنیاز سکونتگاه از عوامل اصلی تحت تأثیر شریان های اصلی قنات هاست. اتصال &laquo;اج&raquo; ها و شاخه&zwnj;ها به یکدیگر موجب تشکیل قنات گشته و باغ&zwnj;ها، فضاهای سکونتی و عملکردهای اصلی شهری در راستای شاخه&zwnj;ها شکل &zwnj;گرفته و در انتها به مادر چاه قنات متصل می&zwnj;شود. در واقع ساختار قنات به شيوه&zwnj;اي است که از مادرچاه تا مظهر، کوره قنات و ميله چاه بر حسب شرايط در مسيري از چند کيلومتر تا چند ده کيلو متر امتداد می&zwnj;يابد که در اين مسير ممكن است از مسير مزارع، باغات و روستاهاي متعددي عبور نمايد تا به محل مورد نظر برسد.</p> http://arch.fatemiyehshiraz.ac.ir/ar/Article/Download/48172