بررسی استعارههای مفهومی«عقل» در مجمعالبحرین ابرقوهی
الموضوعات : اخلاق و تربیت اسلامیفاطمه مسرور 1 , سمیرا رستمی 2 , سیدمحسن ساجدی راد 3
1 - دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران
2 - استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران
3 - استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران
الکلمات المفتاحية: استعارۀ مفهومی, عقل, عرفان, مجمع¬البحرین, ابرقوهی.,
ملخص المقالة :
این مقاله به تحلیل و بررسی استعاره¬های مفهومی «عقل» در مجمع¬البحرین ابرقوهی میپردازد. مجمع¬البحرین از آثار عرفانی قرن¬های هفتم و هشتم هجری است که چندان مورد توجّه پژوهشگران قرار نگرفته¬است. در نظریۀ استعارۀ مفهومی لیکاف-جانسون، استعاره تنها یک مسئلۀ ادبی نیست بلکه فرآیندی مربوط به ذهن و اندیشۀ انسان است. از نظر آن¬ها اساس اندیشۀ بشر، استعاری است و انسان برای مفهوم¬سازی امور ذهنی و بیان تجربیّات نامحسوس خود متمایل به استعاره است. عارف نیز برای بیان مکاشفات و دریافت¬های معنوی خود ناگزیر از گرایش به استعاره است تا آن را ملموس و قابل فهم¬کند. در این پژوهش که به روش توصیفی_تحلیلی انجام گرفته¬است، پس از مطالعۀ دقیق متن، استعاره¬های مفهومی«عقل» استخراج و بر اساس ویژگی-های مشترک در حوزۀ مبدأ دسته¬بندی و تحلیل شده¬اند. بررسی¬ها نشان می¬دهد بیشترین استعاره¬ها از نوع هستی¬شناختی¬اند. در میان استعاره¬ها «انسان» بودن عقل، بیشترین بسامد را دارد. ابرقوهی محتسب شهر بوده و استعاره¬هایی مانند سلطان، وزیر، حارس، محکمه و ... تأثیر پذیرفته از شغل اوست. عقل در اندیشۀ ابرقوهی دارای کارکردهای متنوع و گسترده¬ای مانند الهی بودن، فرمانروایی، قانونمندی، تدبیر، هدایت و ... است.
قرآن مجید
ابرقوهی، شمس¬الدّین ابراهیم (1364). مجمع البحرین، تصحیح نجیب مایل هروی، تهران: مولی.
ابن بطوطه، محمّد بن¬ عبدالله (1395). سفرنامه، ترجمۀ محمّدعلی موحّد، ج1، تهران:کارنامه.
ابونصرسراج ، عبدالله بن علی (1388). اللّمع¬فی¬التصوّف، تصحیح رینولد آلن نیکلسون، ترجمۀ مهدی محبّتی، تهران: اساطیر.
احمدی، هایده ؛ شیدا، شهرزاد ؛ دانشگر، آذر (1403). «نظریّۀ حیث التفاتی ادموند هوسرل و تحلیل تطبیقی دیدگاه¬های هوسرل و عین¬القضات همدانی». فصلنامۀ تحلیل و تفسیر متون ادبیات فارسی (دهخدا)، دورۀ16، شمارۀ62 : 75-59.
ارسطو (1343). فنّ شعر، ترجمۀ عبدالحسین زرّین¬کوب، تهران: بنگاه ترجمه و نشرکتاب.
استیس، والتر ت (1401). عرفان و فلسفه، ترجمۀ بهاءالدّین خرّمشاهی، تهران: سروش.
افراشی، آزیتا (1400). استعاره و شناخت، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
انصاری هروی، عبداالله بن منصور (1396). طبقات الصّوفیه، تصحیح محمّد سرور مولایی، تهران: توس.
برهان، محمّد حسین (1362). برهان قاطع، تصحیح محمّد معین، تهران: امیر¬کبیر.
حیدری، مهدی (1397). «نقطه و دایره در ادبیات عرفانی فارسی مطابق با مکتب ابن¬عربی»، فصلنامۀ ادبیات عرفانی، دوره10، شمارۀ 18: 182-163
سجّادی، سیّد جعفر (1393). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران: طهوری.
شمیسا، سیروس (1394). بیان، تهران: میترا.
غزالی، محمّد بن محمّد (1364). مشکات¬الانوار، ترجمۀ صادق آیینه¬وند، تهران: امیرکبیر.
فتوحی رودمعجنی، محمود (1398). سبک¬شناسی نظریه¬ها، رویکردها و روش¬ها، تهران: سخن.
کووچش، زلتان (1398). استعاره، مقدمه¬ای کاربردی، ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی، تهران: آگاه.
لیکاف، جرج ؛ جانسون، مارک (1399). استعاره¬هایی که با آن¬ها زندگی می¬کنیم، ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی، تهران: آگاه.
میبدی، ابوالفضل رشیدالدّین (1388). ترجمه و تفسیر عرفانی قرآن کریم. به کوشش سیّدرضا باقریان موحّد، ج1، تهران: ارمغان طوبی.
نسفی، عزیزالدّین بن محمّد (1391). کشف¬الحقایق، تصحیح سیّد علی¬اصغر میرباقری¬فرد، تهران: سخن.
نسفی، عزیزالدّین بن محمّد (1394). الانسان¬الکامل، تصحیح ماریژان موله، تهران: طهوری.