تطبیق اصول حکمرانی محلی با انگاره‌های الهیاتی و اعتقادی شیعه
الموضوعات : کلام اسلامی
1 - استادیار، گروه حکمرانی فرهنگی اجتماعی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: حکمرانی محلی, بنیان‌های شناختی, الهیات شیعه, اصول دینی, توسعه اجتماعی پایدار.,
ملخص المقالة :
حکمرانی محلی به عنوان یکی از سطوح کلیدی نظام حکمرانی، نقش مهمی در توسعه پایدار و انسجام اجتماعی دارد. با وجود تأکید آموزه‌های دینی شیعه بر اصول عدالت، شفافیت، مشارکت مردمی و کرامت انسانی، چگونگی تحقق این اصول در سطح محلی با چالش‌هایی مواجه است. مسأله اصلی این پژوهش بررسی این است که چگونه اصول و مبانی الهیاتی شیعه می‌توانند به بهبود حکمرانی محلی و تقویت توسعه پایدار و انسجام اجتماعی کمک کنند. هدف پژوهش تحلیل بنیان‌های شناختی حکمرانی محلی از منظر کلام شیعه و ارائه راهکارهای عملی برای پیاده‌سازی این اصول در جوامع محلی شیعی است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی بوده و بر تحلیل محتوای متون اسلامی و بررسی تجربیات موفق حکمرانی در جوامع اسلامی متمرکز است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند نظریه مدونی از حکمرانی محلی در اسلام وجود ندارد، اما اصولی چون عدالت، شفافیت، مشارکت، کرامت انسانی، توسعه اجتماعی، حفاظت محیط زیست، همبستگی و صلح از آیات قرآن و احکام مدیریت جامعه استخراج می‌شوند که توجه به آن‌ها موجب افزایش کارآمدی نهادهای محلی، تأمین مصلحت عمومی و جلب رضایت ذینفعان می‌شود. نتیجه پژوهش بر ضرورت بومی‌سازی این مبانی با توجه به شرایط فرهنگی و اجتماعی جوامع شیعی، آموزش مسئولان محلی، مشارکت فعال مردم و اجرای تدریجی اصلاحات با رعایت عدالت و شفافیت تأکید دارد تا حکمرانی محلی بهبود یافته و توسعه پایدار و انسجام اجتماعی تقویت شود.
قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
ابراهیمی، مهدی. (۱۳۹۸). اصول حکمرانی اسلامی. تهران: نشر دانشگاهی.
ابن بابویه، محمد بن علی. (۱۳۶۱). من لایحضره الفقیه (مترجم: حسین غفاری فرد). قم: انتشارات جامعه مدرسین.
ابن کثیر، اسماعیل. (۱۴۰۶ هـ.ق). تفسیر ابن کثیر. بیروت: دار الکتب العلمیة.
بیات، علی. (۱۳۹۶). توسعه پایدار در اسلام. مشهد: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی.
جعفری، حسن. (۱۳۹۵). عدالت در فقه اسلامی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
حجتی، کاظم. (۱۳۹۷). مشارکت عمومی در اسلام. تهران: انتشارات امیرکبیر.
رحمانی، سیدسعید. (۱۳۹۹). شفافیت و پاسخگویی در حکومت‌های اسلامی. تهران: نشر سروش.
زارعی، محمد. (۱۳۹۴). انسجام اجتماعی در اسلام. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
ستاری، رضا. (۱۳۹۸). اصول مدیریت اسلامی. تهران: انتشارات آگاه.
سید رضی، محمد بن حسین. (۱۳۹۸). نهج‌البلاغه. تهران: انتشارات بنیاد نهج‌البلاغه.
شریعتی، سعید. (۱۳۹۷). حکمرانی محلی در جوامع اسلامی. شیراز: انتشارات ثالث.
شهیدی، جعفر. (۱۳۷۵). ترجمه نهج‌البلاغه (گردآورنده: سید رضی). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه. (۱۳۷۵). امالی صدوق (مترجم: مهدی حسن‌زاده شاهی). تهران: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
صدوق، محمد بن علی. (۱۴۱۳ هـ.ق). علل الشرایع. قم: انتشارات اسلامی.
صفری، محمد. (۱۳۹۶). انسان و محیط زیست در اسلام. قم: انتشارات بوستان کتاب.
طاهری، علی. (۱۳۹۵). آموزه‌های اجتماعی اسلام. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۸). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عبادی، حسین. (۱۳۹۹). اصول عدالت در اسلام. تهران: نشر نی.
عبداللهی، محمد اسماعیل. (1400). قرآن کریم و چگونگی ارتباط جهان کثرت با جهان وحدت در نظام هستی شناسی عرفانی. نشریه حکمت معاصر، 33، 235-258.
عبداللهی، محمد اسماعیل. (1401). معنویت گرایی اسلامی، گستره تمدنی و امتداد اجتماعی آن. فصلنامه قبسات، 106، 177-191.
عبداللهی، محمد اسماعیل. (1403). فراتحلیل سرشت انسان از رهگذر مقایسه تطبیقی انگاره های حکمی در اندیشه علامه طباطبایی و آگوستین. پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه، 8، 325-360.
قاسمی، ناصر. (۱۳۹۸). مبانی حقوق بشر در اسلام. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ هـ.ق). الکافی (مترجم: محمدباقر کمره‌ای). تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ هـ.ق). بحار الانوار. بیروت: موسسه الوفاء.
مجلسی، محمد باقر. (۱۴۰۴ هـ.ق). بحارالانوار (مترجم: گروه مترجمین). تهران: موسسه الوفاء.
ممتاز، مهدی. (۱۳۹۷). صلح و همبستگی در آموزه‌های اسلامی. تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
نیشابوری، مسلم بن حجاج. (۱۳۳۴). صحیح مسلم. بیروت: دارالطباعه العامره.
Abadi, H. (2020). Principles of Justice in Islam. Tehran: Ney Publishing.
Abdollahi, M. E. (2024). Meta-Analysis of Human Nature through the Comparative Comparison of Judgmental Concepts in the Thought of Allameh Tabatabai and Augustine. Biannual Journal of Research in Shi'a Comparative Theology, 5(8), 325-360. https://doi.org/10.22054/jcst.2024.80055.1169
Abdollahi, M. E., & Ghanaati, R. (2024). Future research indicators of religious governance from the perspective of the thoughts of the Imams of the Revolution. Future Studies of the Islamic Revolution, 2(5), 11-38.
Abdollahi, M. E., & Hosseinpour Chaijani, S. (2023). Scenarios of future foresight in the foundations of Islamic ethics: Scientific methods in responding to challenges. Future Studies of Islamic Revolution, 3(9), 11-38.
Ali, I., & Abdollahi, M. E. (2024). Divine traditions and the governance of the city-state of Medina. HTS Teologiese Studies/Theological Studies, 80(3), 1-7. https://doi.org/10.4102/ hts. v80i3.10094
Bayat, A. (2017). Sustainable Development in Islam. Mashhad: Humanities Research Institute Publications.
Ebrahimi, M. (2019). Principles of Islamic Governance. Tehran: Academic Publishing.
Ghasemi, N. (2019). Fundamentals of Human Rights in Islam. Tehran: University Publishing Center.
Hojjati, K. (2018). Public Participation in Islam. Tehran: Amir Kabir Publications.
Ibn Babawayh, Muhammad ibn Ali. (1982). Man La Yahduruhu al-Faqih (Translator: Hossein Ghaffari Fard). Qom: Seminary Teachers Association Publications.
Ibn Kathir, Ismail. (1986). Tafsir Ibn Kathir. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyya.
Jafari, H. (2016). Justice in Islamic Jurisprudence. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute.
Kulayni, Muhammad ibn Ya'qub. (1987). Al-Kafi (Translator: Muhammad Baqir Kamarei). Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyya.
Majlisi, Muhammad Baqir. (1983). Bihar al-Anwar (Translator: Group of Translators). Tehran: Al-Wafa Institute.
Majlisi, Muhammad Baqir. (1983). Bihar al-Anwar. Beirut: Al-Wafa Institute.
Momtaz, M. (2018). Peace and Solidarity in Islamic Teachings. Tabriz: University of Tabriz Publications.
Nishapuri, Muslim ibn al-Hajjaj. (1915). Sahih Muslim. Beirut: Dar al-Tiba'a al-'Amira.
Rahmani, S. (2020). Transparency and Accountability in Islamic Governments. Tehran: Soroush Publications.
Safari, M. (2017). Human and Environment in Islam. Qom: Bustan-e Ketab Publications.
Sadooq, Muhammad ibn Ali ibn Husayn ibn Babawayh. (1996). Amali Sadooq (Translator: Mehdi Hasanzadeh Shahi). Tehran: Ayatollah Mar'ashi Najafi Library.
Sadooq, Muhammad ibn Ali. (1993). Ilal al-Shara'i. Qom: Islamic Publications.
Sattari, R. (2019). Principles of Islamic Management. Tehran: Agah Publications.
Sayyid Razi. (2019). Nahj al-Balagha. Tehran: Nahj al-Balagha Foundation Publications.
Shahidi, Jafar. (1996). Translation of Nahj al-Balagha (Compiler: Sayyid Razi). Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company.
Shariati, S. (2018). Local Governance in Islamic Societies. Shiraz: Thaleth Publications.
Tabatabai, Sayyid Muhammad Husayn. (2019). Tafsir al-Mizan. Qom: Islamic Publications Office.
Taheri, A. (2016). Social Teachings of Islam. Mashhad: Ferdowsi University Press.
Zarei, M. (2015). Social Cohesion in Islam. Isfahan: University of Isfahan Publications.