هرمنوتیک خود فوکو: چارچوبی برای تبارشناسی اخلاق جنسی
الموضوعات : پژوهش سیاست نظری
مهدی سلطانی گردفرامرزی
1
,
محمدجواد غلامرضا کاشی
2
,
قباد منصوربخت
3
1 - دانشجوی دکتری رشته ایرانشناسی، بنیاد ایرانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 - دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
3 - دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: هرمنوتیک خود, تبارشناسی سوژه, تکنولوژی خود, آزمون خود و اعتراف.,
ملخص المقالة :
مباحث متأخر میشل فوکو در دهه ۱۹۸۰ نشاندهنده چرخشی اساسی از تمرکز صرف بر تبارشناسی گفتمانهای قدرت - دانش به تحلیل شیوههای سوژه شدن در قالب آنچه او «هرمنوتیک خود» مینامد، است. این پژوهش نظری با تمرکز بر مفهوم هرمنوتیک خود میکوشد بنیانهای نظری و ظرفیتهای تحلیلی آن را در پیوند با تبارشناسی اخلاق جنسی روشن سازد. فوکو نشان میدهد که تکنیکهای خود در سنتهای باستانی، مانند «آزمون خود» مبتنی بر یادآوری قواعد و در مسیحیت مانند «اعتراف» بهمثابه رمزگشایی از حقیقت درونی، چگونه فرد را به بازشناسی خویشتن به منزله سوژۀ اخلاقی و جنسی هدایت کردند. تحلیل این تکنیکها آشکار میسازد که سوژه نه یک موجودیت ثابت و پیشینی، بلکه برساختهای تاریخی است که در تعامل میان قدرت، دانش و شیوههای مراقبت از خویشتن شکل میگیرد. مقاله نشان میدهد که هرمنوتیک خود بهمثابه رویکرد نظری، علاوه بر توضیح تحول تجربه جنسی در غرب، پتانسیل بالایی برای مطالعۀ تاریخی و گفتمانی اخلاق جنسی در بستر ایرانی دارد. بنابراین مقاله حاضر با ارائه خوانشی نوآورانه از هرمنوتیک خود، چشماندازی تازه برای مطالعات ایرانی فراهم میکند و امکان بررسی دوباره مناسبات قدرت، حقیقت و اخلاق جنسی را در تاریخ فرهنگی ایران مهیا میسازد.
اسمارت، بری (1385) میشل فوکو، ترجمه لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان، تهران، اختران.
دريفوس، هيوبرت و پل رابینو (1394) میشل فوکو: فراسوی ساختارگرایی و هرمنوتیک، ترجمه حسین بشیریه، تهران، نشرنی.
دلوز، ژیل (1386) فوکو، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران، نشرنی.
رضوانیان، قدسیه و سورن ستارزاده (1403) «سوژهمندی سیاسی و هرمنوتیک خود در شعر شاملو»، دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، سال سی¬ودوم، شماره 96، صص 209-234.
doi: 10.61186/jpll.32.96.209.
شاطیزاده ملکشاهی، امیررضا و دیگران (1403) «بررسی تبارشناسانه و مسئلهمندانه سوژه در نسبت با تاریخ سوژهمندی و تکنیکهای خود در اندیشه فوکو»، شناخت، سال هفدهم، شماره 1 (پیاپی 89)، صص 91-113.
doi: 10.48308/kj.2024.236434.1264.
فوکو، میشل (1392) تولد پزشکی بالینی، ترجمه فاطمه ولیانی، تهران، ماهی.
--------- (1382) تاریخ جنون، ترجمه فاطمه ولیانی، تهران، هرمس.
--------- (1403) مراقبت و تنبیه، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران، نشرنی.
--------- (1384) اراده به دانستن، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران، نشرنی.
--------- (1400) تئاتر فلسفه، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران، نشرنی.
-------- (1389) نظم اشیا: دیرینهشناسی علوم انسانی، ترجمه یحیی امامی، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و انسانی.
--------- (1396) دیرینهشناسی دانش، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران، نشرنی.
--------- (1394) تولد زیستسیاست، ترجمه رضا نجفزاده، تهران، نشرنی.
--------- (1395) خاستگاه هرمنوتیک خود، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران، نشرنی.
ممبینی، سجاد (1399الف) «آیا هرمنوتیک خود امری مرضی است؟ (یک سمپتومشناسی در کار فوکو)»، غربشناسی بنیادی، سال یازدهم، شماره 2، صص 123-141.
https://doi.org/10.30465/os.2021.36153.1708.
----------- (1399ب) «سمپتومشناسی هرمنوتیک خود در مدرنیسم ادبی»، جامعهشناسی هنر و ادبیات، سال یازدهم، شماره 1، صص 121-142.
doi: 10.22059/JSAL.2021.322359.666009. مشایخی، عادل (1395) تبارشناسی خاکستری است، تهران، ناهید. میلز، سارا (1382) گفتمان، ترجمه فتاح محمدی، تهران، هزاره سوم. یورگنسن، ماریانه و لوئیز فیلیپس (1389) نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران، نشرنی. Afary, J., & Anderson, K. B. (2005) Foucault and the Iranian Revolution: Gender and the seductions of Islamism. University of Chicago Press.
Bhabha, H. K. (1994) The location of culture. Routledge.
Braidotti, R. (2013) The posthuman. Polity Press.
Butler, J. (2021) Giving an account of oneself revisited: Ethics, vulnerability, and critique. Fordham University Press.
Crenshaw, K. (1989) Demarginalizing the intersection of race and sex: A Black feminist critique of antidiscrimination doctrine, feminist theory and antiracist politics. University of Chicago Legal Forum, 1989(1), 139–167.
Deleuze, G. (1988) Foucault. University of Minnesota Press.
Foucault, M. (1970) The order of things: An archaeology of the human sciences. Pantheon Books.
--------------- (1972) The archaeology of knowledge. Pantheon Books.
--------------- (1984) Nietzsche, genealogy, history. In P. Rabinow (Ed.) , The Foucault reader (pp. 76–100). Pantheon Books.
-------------- (1985) The history of sexuality, volume 2: The use of pleasure. Vintage Books.
-------------- (1986) The history of sexuality, volume 2: The use of pleasure. Vintage Books.
-------------- (1986) The history of sexuality, volume 3: The care of the self. Vintage Books.
-------------- (1995) Discipline and punish: The birth of the prison. Vintage Books.
-------------- (2016) About the beginning of the hermeneutics of the self: Lectures at Dartmouth College, 1980. University of Chicago Press.
-------------- (2018) The history of sexuality, volume 4: Confessions of the flesh. Pantheon Books.
Gannon, M. J. (2002) Cultural metaphors: Their use in management practice and as a method for understanding cultures. Advances in International Management, 14, 131–147. https://doi.org/10.1016/S0747-7929(02)14013-0.
Gamez, P. (2023) Inhuman hermeneutics of the self: Biopolitics in the age of big data. Foucault Studies, (34), 80–110. https://doi.org/10.22439/fs.i34.6939.
Gutmann, J. (1988) Rousseau’s and Foucault’s “technologies of the self.” In L. H. Martin, H. Gutman, & P. H. Hutton (Eds.) , Technologies of the self: A seminar with Michel Foucault (pp. 99–116). University of Massachusetts Press.
Habermas, J. (1987) The philosophical discourse of modernity: Twelve lectures. MIT Press.
Hayles, K. N. (1999). How we became posthuman: Virtual bodies in cybernetics, literature, and informatics. University of Chicago Press.
Koopman, C. (2019) How we became our data: A genealogy of the informational person. University of Chicago Press.
McNay, L. (1994) Foucault and feminism: Power, gender and the self. Polity Press.
Mills, S. (2003) Michel Foucault. Routledge.
Patton, P. (1979) Of power and prisons. In M. Morris & P. Patton (Eds.) , Michel Foucault: Power, truth, strategy (pp. 109–147). Feral Publications.
Rajchman, J. (1985) Michel Foucault: The freedom of philosophy. Columbia University Press.
Said, E. W. (1978) Orientalism. Pantheon Books.