بررسی سیاستهای کلان جمعیتی در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت
الموضوعات : پژوهش مسائل اجتماعی ایران
ابراهیم شیرعلی
1
,
محمد اسکندری نسب
2
1 - پژوهشگر جهاد دانشگاهی؛ دانشجوی دکتری جامعهشناسی توسعه اجتماعی- روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 - دانشجوی دکتری جامعهشناسی توسعه اجتماعی- روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: اسناد بالادستی, سیاستهای جمعیتی, ازدواج و فرزندآوری, تحلیل محتوای کیفی و سیاستگذاری اجتماعی.,
ملخص المقالة :
با توجه به چالشهای جمعیتی کشور، از جمله کاهش نرخ باروری، تأخیر در ازدواج و افزایش سالمندی، سیاستگذاریهای کلان و راهبردی، اهمیت ویژهای یافتهاند. در این راستا قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تصویب شده که جوانب آن در این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی، رویکرد عرفی بررسی شده است. هدف اصلی این پژوهش، چیستی پارادایم حاکم بر سیاستهای کلان جمعیتی ایران در این قانون و چگونگی اولویتبندی نهاد خانواده و راهبردهای عملیاتی برای تحقق اهداف جمعیتی در این اسناد است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که در قانون مورد مطالعه، خانواده هم به عنوان نهادی مستقل و تأثیرگذار بر توسعۀ اجتماعی و هم به عنوان ابزاری در خدمت سیاستهای کلان جمعیتی مورد توجه قرار گرفته است. همچنین برخی تناقضها و گسستها در سیاستها، از جمله تأکید همزمان بر استقلال خانواده و تبعیت آن از مصلحتهای کلان حکومتی مشاهده میشود. در بخش سیاستهای عملیاتی، بیشترین توجه به حوزههای حمایت مالی، تسهیل ازدواج جوانان، ارتقای خدمات رفاهی و تقویت ارزشهای فرهنگی خانواده معطوف شده است؛ در مجموع نتایج نشان میدهد که تحقق اهداف جمعیتی و فرزندآوری نیازمند انسجام بیشتر سیاستها، رفع تعارضات موجود و تقویت سازوکارهای اجرایی است.
اسلامی، روح الهپ و محبوبه فرخاری (1402) «بررسی چرخه سیاستگذاری افزایش جمعیت در جمهوری اسلامی ایران (با تمرکز بر دوره چهارم سیاستهای جمعیتی)»، راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال دوازدهم، شماره 5، صص 1-30.
https://doi.org/10.22034/scs.2023.388086.1418.
افشاری، زهرا (1395) «عوامل اقتصادی- اجتماعی تعیینکننده باروری در ایران (با کاربرد دادههای پانل)»، پژوهشهای رشد و توسعه اقتصادی، سال ششم، شماره 22، صص 13-20-.
https://egdr. journals.pnu.ac.ir/article_2256.html.
بهزادیفر، میثم و سعید شهابی و احد بختیاری و صمد آذری و مسعود بهزادیفر (۱۴۰۲) «به سوی آیندهای پرجمعیت، راهکارها و چشماندازهای سیاستگذاری در حوزه جمعیت ایران: خلاصه سیاستی»، مجله علمی- پژوهشی یافته، سال بیست¬وپنجم، شماره ۴، صص 17-26.
http://dx. doi.org/10.32592/Yafteh.2024.25.4.17.
پیمایش ملی خانواده در ایران (1397) جهاد دانشگاهی واحد البرز.
http://ircud.ir/jishrm.
ثمنی، لیلا و معصومه شهریاری (1399) «ارزیابی رویکرد قوانین و اسناد بالادستی به بُعد کیفی افزایش جمعیت»، مطالعات جمعیتی، سال ششم، شماره 2، صص 315-337.
https://jips. nipr.ac.ir/article_134764.html .
حاتمی، علی و علیاکبر خاصه و نورالدین فراش و رسول صادقی (1403) «سیر تاریخی و تکاملی نظریه گذار جمعیتی: مطالعهای بر مبنای طیفسنجی سال انتشار مآخذ»، مطالعات جمعیتی، انتشار آنلاین، قابل دسترسی در: https://doi.
org/10.
22034/jips.
2025.
510031.
1271 حسینی، فضهسادات و تقی آزاد ارمکی و مهری بهار و هاجر آذری (۱۴۰۰) تحولات معنایی خانواده در اسناد بالادستی صادره از جانب رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران، فصلنامه پژوهشی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، سال نهم، شماره ۱۱، صص 101- ۱۲۴.
https://www. ipoba.ir/article_134671.html.
رضوانی مفرد، احمد و شهرام زرنشان (1395) حمایت از «حق مادری» در نظام تأمین اجتماعی.
فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 46(2)، صص 319-336.
https://doi.org/10.22059/jplsq.2016.58199 .
طاهری، مجتبی و علی پژهان و محمد جواد محمودی و علیرضا گلشنی (1400) بررسی مقایسهای سیاستهای جمعیتی جمهوری اسلامی ایران با تعدادی از کشورهای سازمان ملل متحد.
فصلنامه علمی تحقیقات سیاسی و بینالمللی.
سال سیزدهم، شماره 46، صص 58-80.
https://doi.
org/10.
30495/pir.
2021.
686248 فلیک، اوه (۱۳۹۷) درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه هادی جلیلی، تهران، نشرنی.
مهربانی، وحید (1393) «بررسی مقایسهای الگوها و مکاتب اقتصاد باروری با بهکارگیری دادههای ایران»، نامه انجمن جمعیتشناسی ایران، سال هشتم، شماره 16، صص 5-27.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735000.1392.8.16.1.8.
میرزایی، خلیل (۱۳۹۵) کیفیپژوهی؛ پژوهش، پژوهشگری و پژوهشنامه¬نویسی، ج 1، تهران، فوژان.
میرشاه ولایتی، فرزانه (۱۳۹۰) راهنمای تدوین چشمانداز، تهران، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
میرفردی، اصغر (1402) «نقش شاخصهای توسعهای در تحولات و سیاستگذاری جمعیتی: با تأکید بر ایران»، راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال دوازدهم، شماره 4، صص 1181-1220.
https://doi.
org/10.
22034/scs.
2023.
393589.
1428 نعیمی، عمران و حمیدرضا پرتو (1394) حقوق تأمین اجتماعی با تأکید بر حوزههای بیمهای، تهران، سمت.
هولستی، آل. آر. (۱۴۰۰) تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی، ترجمه نادر سالارزاده امیری، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
Abbasi-Shavazi, M. J., McDonald, P., & Hosseini-Chavoshi, M. (2009) The fertility transition in Iran: Revolution and reproduction. Springer.
https://doi.org/10.1007/978-90-481-3198-3.
Becker, G. S. (1981). A treatise on the family. Harvard University Press.
https://doi.org/10.4159/9780674020665.
Esping-Andersen, G. (1990) The three worlds of welfare capitalism. Princeton University Press.
ISBN 0-691-02857-5.
Hsieh H-F, Shannon SE. (2005) Three Approaches to Qualitative Content Analysis. Qualitative Health Research.15(9):1277-1288.
https://doi.org/10.1177/1049732305276687.
Lesthaeghe R. (2010). The unfolding story of the second demographic transition. Population and development review, 36(2), 211–251.
https://doi.org/10.1111/j.1728-4457.2010.00328.x.
May, J. F. (2012) World population policies: Their origin, evolution, and impact. Springer.
McDonald, P. (2000) Gender equity, social institutions and the future of fertility. Journal of Population Research, 17(1), 1-16.
http://www.jstor.org/stable/41110686.
Murdock, G. P. (1949) Social structure. The Macmillan Company, New York.