نقش رانت نفت در زمینه اثرگذاری سیاستهای سبز بر سلامت محیطزیست در ایران
الموضوعات : environmental economyابوالقاسم گل خندان 1 , علی رستمی 2 , کوثر علی بیگی بنی 3
1 - دانشآموخته دکتری اقتصاد بخش عمومی دانشگاه لرستان
2 - دانشجوی کارشناسیارشد علوم و مهندسی محیطزیست دانشگاه تهران
3 - دانشجوی کارشناسیارشد علوم و مهندسی محیطزیست دانشگاه تهران
الکلمات المفتاحية: رانت نفت, فناوریهای سبز, انرژی پاک, ضریب ظرفیت بار, اثر تعاملی, ARDL فوریه, ایران,
ملخص المقالة :
رانت نفت میتواند از طریق سرمایهگذاری در فناوریهای سبز و انرژی پاک به افزایش کیفیت و پایداری محیطزیست کمک کند. در مقابل، ممکن است که وابستگی به منابع نفتی با تضعیف کیفیت نهادی و حکمرانی خوب، اثر مطلوب فناوریهای سبز و انرژی پاک را بر کیفیت محیطزیست کاهش دهد. بر این اساس در پژوهش حاضر به بررسی اثر اقدامات و سیاستهای مدیریت سبز (شامل فناوریهای سبز و انرژی پاک)، رانت نفت و اثر تعاملی این دو متغیر بر ضریب ظرفیت بار محیطزیست در ایران که با تقسیم ظرفیت زیستی اکوسیستم (سمت عرضه) بر ردپای بومشناختی (سمت تقاضا) محاسبه میشود، طی سالهای 2022-1990 پرداخته شده است. به این منظور از رویکرد نوین خود رگرسیون با وقفههای توزیعی فوریه (F-ARDL) مبتنیبر بازنمونهگیری استفاده شده است. نتایج نشان میدهد که تأثیر بلندمدت اقدامات و سیاستهای مدیریت سبز و رانت نفت بر ضریب ظرفیت بار، مطابق انتظار بهترتیب مثبت و منفی است. اثر تعاملی اقدامات و سیاستهای مدیریت سبز و رانت نفت بر ضریب ظرفیت بار، منفی است که نشان میدهد رانت نفت منجر به تضعیف اثر مطلوب فناوریهای سبز و انرژی پاک بر کیفیت محیطزیست میشود و فرضیه نفرین منابع طی دوره مورد بررسی را تأیید میکند. بر اساس سایر نتایج، رشد اقتصادی و شهرنشینی، اثر منفی و معنیدار بر ضریب ظرفیت بار داشتهاند و فرضیه هاله آلودگی نیز تأیید میشود. بر این اساس تدوین و اعمال سیاستهای لازم بهمنظور کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و اختصاص بخشی از درآمدهای حاصل از فروش نفت به سرمایهگذاری در تکنولوژیهای مناسب و سازگار با محیطزیست از طریق ایجاد صندوقهای سبز، پیشنهاد میشود.
گلخندان، ابوالقاسم (1403الف). تأثیر آستانهای پیچیدگی اقتصادی بر وابستگی به منابع طبیعی در کشورهای منطقه MENA. سیاستها و تحقیقات اقتصادی، 3(1): 138-174. doi: 10.22034/jepr.2024.141515.1130
گلخندان، ابوالقاسم (1403ب). تأثیر نامتقارن بیکاری بر ضریب ظرفیت بار (LCF) در کشورهای منتخب منطقه MENA: آزمون فرضیه منحنی زیستمحیطی فیلیپس (EPC). اقتصاد و تجارت نوین، 19(64): 133-173.
doi: 10.30465/jnet.2025.49103.2145
گلخندان، ابوالقاسم (1403ج). جهانیشدن مالی و پایداری زیستمحیطی در ایران: رویکرد BFGC-Q. مجلس و اقتصاد، 2: 657-691. doi: 10.22034/mec.2025.17742.1102
گلخندان، ابوالقاسم (1404). تأثیر وابستگی به منابع طبیعی و جهانیشدن اقتصادی بر پایداری محیطزیستی در ایران در چارچوب منحنی محیطزیستی کوزنتس N-شکل. محیطزیست و توسعه فرابخشی، 10(87): 60-77.
doi: 10.22034/envj.2025.444793.1346
گلخندان، ابوالقاسم؛ جهانگیری، لیلا (1404). اثر تعاملی ریسک ژئوپلیتیک و رانت نفت بر انتشار کربن در کشورهای صادرکننده نفت. مطالعات اقتصاد بخش عمومی، 4(1): 59-90. doi: 10.22126/pse.2024.10509.1118
محتشمی، نازیلا؛ صالح، ایرج؛ رفیعی، حامد (1394). تأثیر رشد صادرات نفت بر کیفیت محیطزیست در کشور ایران. اقتصاد کشاورزی، 9(2): 142-121.
محمدیانمنصور، صاحبه؛ گلخندان، ابوالقاسم (1402). اثر تعاملی حکمرانی خوب و رانت نفت بر امید به زندگی در ایران. راهبردهای مدیریت در نظام سلامت، ۸(۲): ۱۴۴-۱۶۰.
Aytun, C., Erdogan, S., Pata, U. K. & Cengiz, O. (2024). Associating environmental quality, human capital, financial development, and technological innovation in 19 middle-income countries: A disaggregated ecological footprint approach. Technology in Society, 76(4), 102445. doi.org/10.1016/j.techsoc.2023.102445
Becker, R., Enders, W. & Lee, J. (2006). A Stationarity test in the presence of an unknown number of smooth breaks. Journal of Time Series Analysis. 27(3), 381-409. doi:10.1111/j.1467-9892.2006.00478.x
Bergougui, B. (2024). Investigating the relationships among green technologies, financial development, and ecological footprint levels in Algeria: Evidence from a novel Fourier ARDL approach. Sustainable Cities and Society, 112(1), 105621. doi.org/10.1016/j.scs.2024.105621
Bergougui, B., Aldawsari, M.I. (2024). Asymmetric impact of patents on green technologies on Algeria's Ecological Future. Journal of Environmental Management, 355(28), 120426. doi.org/10.1016/j.jenvman.2024.120426
Bilgili, F., Soykan, E., Dumrul, C., Awan, A., Onderol, S. & Khan, K. (2023). Disaggregating the impact of natural resource rents on environmental sustainability in the MENA region: A quantile regression. Resources Policy, 85.
Birdsall, N. & Wheeler, D. (1993). Trade policy and industrial pollution in Latin America: where are the pollution havens? The Journal of Environment and Development, 2(1), 137-149. doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103825
Christopoulos, D.K. & Leon-Ledesma, M.A. (2011). International output convergence, breaks, and asymmetric adjustment. Studies in Nonlinear Dynamics and Econometrics, 15(3), 67-97. doi.org/10.2202/1558-3708.1823
Dogan, A., Pata, U. K. (2022). The role of ICT, R&D spending, and renewable energy consumption on environmental quality: testing the LCC hypothesis for G7 countries. Journal of Cleaner Production. 380(1), 135038. doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.135038
Du, J., Yang, X., Long, D. & Xin, Y. (2024). Modeling the influence of natural resources and social globalization on load capacity factor: New insights from the ASEAN countries, Resources Policy, 91(3), 104816. doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104816
Enders, W. & Lee, J. (2012). The flexible Fourier form and Dickey-Fuller type unit root tests. Economics Letters. 117(1), 196-199. doi.org/10.1016/j. econlet.2012.04.081
Erdogan, S. (2024). On the impact of natural resources on environmental sustainability in African countries: A comparative approach based on the EKC and LCC hypotheses. Resources Policy, 88(3), 104492. doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.104492
Feng, Q., Usman, M., Saqib, N. & Mental, U. (2024). Modeling the contribution of green technologies, renewable energy, economic complexity, and human capital in environmental sustainability: Evidence from BRICS countries. Gondwana Research, 132(6), 168-181. doi.org/10.1016/j.gr.2024.04.010
Gallant, AR. (1981). On the bias in flexible functional forms and an essentially unbiased form: the Fourier flexible form. Journal of Econometrics. 15(2), 211-245. doi.org/10.1016/0304-4076(81)90115-9
Hossain, E., Ullah, E., Rehman, M. Z., Haseeb, M. & Esquivias, M.A. (2024). Going Sustainable or Going Extinct: The Consequences of Clean Technologies, Green Finance, and Natural Resources on the Environment. Sustainability, 16(14). doi.org/10.3390/su16145836
Javaheri, B. & Azizi, V. (2024). The Role of environmental innovation and economic complexity in reducing environmental degradation of Iran. Parliament and Economy, 1, 73-101.
Kahia, M. & Omri, A. (2024). Oil rents and environmental sustainability: Do green technologies and environmental technological innovation matter? Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 10(3). doi.org/10.1016/j.joitmc.2024.100366
Kathuria, K. & Kumar, N. (2022). Are exports and imports of India’s trading partners co-integrated? Evidence from Fourier bootstrap ARDL procedure. Empirical Economics. 62(3), 1177-1191. doi.org/10.1007/s00181-021-02061-z
Kirikkaleli, D., Sofuoglu, ˘ E. & Ojekemi, O. (2023). Do patents on environmental technologies matter for the ecological footprint in the USA? Evidence from the novel Fourier ARDL approach. Geoscience Frontiers, 14(4), 101564. doi.org/ 10.1016/j.gsf.2023.101564
Lin, H.H., Hsu, C.C., Wu, P.H., Shen, C.C & Chen, GH. (2024). Demystifying the interconnections among natural resources, fintech, green technologies, and sustainable environment in E-7 nations. Resources Policy, 90(3). 104698. doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104698
Luqman, M. (2024). Transition towards natural resource rents and green technology to achieve China's COP26 success: A novel insights in the case of trade openness and environmental pollution. Resources Policy, 92. doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.105021
Lütkepohl, H. (2006). Structural vector autoregressive analysis for co-integrated variables. Allgemeines Statistisches Archive, 90, 75-88.
Mahmood, H. & Saqib, N. (2022). Oil rents, economic growth, and CO2 emissions in 13 OPEC member economies: Asymmetry analyses. Front. Environ. Sci, 10, 1025756. doi.org/10.3389/FENVS.2022.1025756/BIBTEX
Majekodunmi, T.B., Shaari, M.S., Abidin, N.Z. & Ridzuan, A.R. (2023). Green technology, exports, and CO2 emissions in Malaysia. Heliyon, 9(8), 18625. doi:10.1016/j.heliyon.2023.e18625
McNown, R., Sam, C.Y., Goh, S.K. (2018). Bootstrapping the autoregressive distributed lag test for co-integration. Appl. Econ. 50(13), 1509-1521. doi.org/ 10.1080/00036846.2017.1366643
Omay, T. (2015). Fractional frequency flexible Fourier form to approximate smooth breaks in unit root testing. Economics Letters. 134(3), 123-126. doi.org/10.1016/j. econlet.2015.07.010
Pata, U. K. (2021). Do renewable energy and health expenditures improve load capacity factor in the USA and Japan? A new approach to environmental issues. The European Journal of Health Economics, 22(9), 1427-1439. doi.org/10.1007/s10198-021-01321-0
Pata, U.K. & Aydın, M. (2020). Testing the EKC hypothesis for the top six-hydropower energy-consuming countries: Evidence from Fourier bootstrap ARDL procedure. Journal of Cleaner Production. 264(3), 121699. doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.121699
Pata, U.K. & Ertugrul, H.M. (2023). Do the Kyoto Protocol, geopolitical risks, human capital, and natural resources affect the sustainability limit? A new environmental approach based on the LCC hypothesis. Resources Policy, 81(26), 103352. doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103352
Pata, U.K., Kartal, M.T., Adebayo, T.S. & Ullah, S. (2024). Enhancing environmental quality in the United States by linking biomass energy consumption and load capacity factor. Geoscience Frontiers, 14(3), 101531. doi.org/10.1016/j.gsf.2022.101531
Qing, L., Usman, M., Radulescu, M., & Haseeb, M. (2024). Towards the vision of going green in South Asian region: The role of technological innovations, renewable energy and natural resources in ecological footprint during globalization mode. Resources Policy, 88, 104506. doi.org/10.1016/j. resourpol.2023.104506
Saqib, N. & Dinca, G. (2023). Exploring the asymmetric impact of economic complexity, FDI, and green technology on carbon emissions: Policy stringency for clean-energy investing countries. Geoscience Frontiers, 15(4), 101671. doi.org/10.1016/ j.gsf.2023.101671
Shi, Y., Li, J., Fang, Z., Li, Y., Hu, H., Nie, W. & Meng, F. (2024). Probing the role of natural resources and urbanization towards ecological sustainability in BRICST economies. Resources Policy, 91. doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104739
Siche, R., Pereira, L., Agostinho, F., & Ortega, E. (2010). Convergence of ecological footprint and energy analysis as a sustainability indicator of countries: Peru as a case study. Communications in Nonlinear Science and Numerical Simulation, 15(10), 3182-3192. doi.org/10.1016/j.cnsns.2009.10.027
Solarin, S.A. (2019). Modeling the relationship between financing by the Islamic banking system and environmental quality: Evidence from bootstrap autoregressive distributive lag with Fourier terms. Quality & Quantity, 53(6), 2867-2884. doi. org/10.1007/s11135-019-00904-7
Voumik, L.C., Ghosh, S., Rashid, M., Das, M.K., Esquivias, M.A. & Rojas, O (2024). The effect of geopolitical risk and green technology on load capacity factors in BRICS. Utilities Policy, 88, 101757. doi.org/10.1016/j.jup.2024.101757
Ya, D., Quddos, A., Feng, M., Ullah, A. & Ameer, W. (2024). Assessing the impact of fiscal policy and natural resources on environmental degradation in BRICS countries: A resource management perspective. Resources Policy, 90. doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104792
Zambrano-Monserrate, M.A. & Ormeño-Candelario, V. (2023). Disaggregated impact of natural resources rents on the ecological footprint: new evidence from more polluting countries. Mineral Economics, doi: 10.1007/s13563-023-00407-w