تحلیل احادیث معرفت به حقّ امام

ملخص المقالة :

خداوند متعال مجموعه‌ای از حقوق را برای اهل‌بیت‌ علیهم‌السلام مقرر فرموده است که شناخت و رعایت آن‌ها از ضروریات دین برشمرده می‌شود. روشن است که رعایت این حقوق در گرو آگاهی به آن‌هاست که در روایات با عنوان «معرفت به حق امام» مطرح شده و از الزامات اساسی در مراتب معرفت امام به‌شمار می‌آید. این پژوهش، به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع حدیثی، تفسیری و تاریخی، اوصاف، ضرورت، کارکرد و پیامدهای عدم آن را بررسی نموده است.  نتایج نشان از آن دارد که امامان معصوم‰ بر اهمیت این معرفت تأکید فرموده و آن را بزرگ‌ترین واجب الهی و شرط قبولی اعمال دانسته‌اند. همچنین، معرفت به حق امام دارای اوصافی همچون: قلبی بودن، متقابل بودن حقوق امام و امت، و استیفاپذیری آن تنها از سوی خداوند است. کارکردشناسی نشان از آن دارد که این نوع از معرفت به تقویت ایمان، افزایش حسنات، ایجاد آرامش درونی، معنویت‌افزایی و انسجام اجتماعی می‌انجامد. در مقابل، غفلت از آن به محرومیت از رحمت الهی و ضعف در اعمال عبادی منجر می‌گردد.  این پژوهش با بهره‌گیری از روایات معتبر و تحلیل آن‌ها، تلاش نموده تا اهمیت معرفت به حق امام را به‌عنوان یکی از ارکان هدایت الهی و تقرب به خداوند روشن سازد و تأثیر آن را بر زندگی فردی و اجتماعی تبیین نماید.

المصادر:

قرآن کریم#
نهج‌البلاغه#
‏‫ ‏‫ابن شاذان، محمد بن احمد، مائة منقبة من مناقب أمير المؤمنين علي بن ابی طالب و الأئمة من ولده عليهم السلام من طریق العامة، ایران - قم: مدرسة الإمام المهدي (علیه السلام‏)، 1407ق.‬‬‬‬‬‬‬‬#
‏‫ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، ایران - قم: دار إحیاء الکتب العربیة | مکتب الإعلام الإسلامي. مرکز النشر، 1404.‬#
‏‫ابن‌بابویه، محمد بن علی، أمالی شیخ صدوق، ترجمه‌ی محمدباقر کمره‎‌ای، کتابچی، 1376ق.‬#
‏‫---، التوحيد، هاشم حسینی طهرانی، قم: جماعة المدرسين في الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامي، 1398ق.‬#
‏‫---، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ایران - قم: دار الشريف الرضي للنشر، 1406ق.‬#
‏‫---، علل الشرائع، قم: المکتبة الحيدرية | مکتبة الداوری، 1385ق.‬#
‏‫---، عيون أخبار الرضا عليه السلام، مهدی لاجوردی، تهران: جهان، 1378ق.‬#
‏‫---، معاني الأخبار، علی‌‎اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی، 1403ق.‬#
‏‫---، من لا يحضره الفقيه، علی‌‎اکبر غفاری و علی‌‎اکبر غفاری، قم - ایران: جماعة المدرسين في الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامي، 1413ق.‬#
‏‫ابن‌شعبه، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیهم، ایران - قم: جامعه مدرسين‏، 1404ق.‬#
‏‫ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل أبي طالب عليهم السلام، قم - ایران: علامه، 1379ق.‬#
‏‫ابن‌قولویه، جعفر بن محمد، كامل الزيارات، عبدالحسین امینی، نجف اشرف - عراق: دار المرتضوية، 1356ق.‬#
‏‫ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، لبنان - بیروت: دار إحياء التراث العربي، 1421ق.‬#
‏‫برقی، احمد بن محمد، المحاسن، دار الکتب الإسلامیة، 1371ق.‬#
‏‫جلیلی، نعمت الله؛ غلامعلی، مهدی؛ و محمودی، ضیاءالدین، الأصول الستة عشر، قم - ایران: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر، 1423ق.‬#
‏‫جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، لبنان - بیروت: دار العلم للملايين، 1404ق.‬#
‏‫حسن بن علی (علیه‌السلام)، امام یازدهم، تفسیر منسوب به امام حسن عسگری علیه‌السلام، ایران - قم: مدرسة الإمام المهدي عجل الله تعالى فرجه الشريف‏، 1409ق.‬#
‏‫حسینی، سید محمد حسین، فرهنگ لغات و اصطلاحات فقهی، ایران - تهران: سروش، ۱۳۸۲ق.‬#
‏‫دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، درآمدی بر حقوق اسلامی، ایران - قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۴ق.‬#
‏‫راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، لبنان - بیروت: دار الشامیة | دار القلم، 1412ق.‬#
‏‫زبیدی، سید مرتضی حسینی، تاج العروس من جواهر القاموس، لبنان - بیروت: دار الفکر، 1414ق.‬#
‏‫سلیم بن قیس هلالی، اسرار آل محمد عليهم السلام، ترجمه‌ی اسماعیل انصاری زنجانی خوئینی، ایران - قم: نشر الهادی، 1405ق.‬#
‏‫صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد صلّى الله عليهم‏، قم - ایران: مکتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي (ره)، چاپ دوم‏، ق1404.‬#
‏‫طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ایران - مشهد مقدس: نشر المرتضی، 1403ق.‬#
‏‫طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرين، احمد حسینی اشکوری، ایران - تهران: مکتبة المرتضوية، 1375ق.‬#
‏‫طوسی، محمد بن حسن، الأمالي، بنیاد بعثت. واحد تحقیقات اسلامی، قم: دار الثقافة، 1414ق.‬#
‏‫---، تهذيب الأحكام، علی آخوندی، محمد آخوندی، و حسن خرسان، تهران - ایران: دار الکتب الإسلامیة | مطبعة النعمان | دار صعب |، 1407ق.‬#
‏‫عسکری، حسن بن عبد الله، الفروق فی اللغة، لجنة إحیاء التراث العربی، لبنان - بیروت: دار الآفاق الجديدة، 1400ق.‬#
‏‫عیاشی، محمد بن مسعود، تفسير العيّاشي، 2 ج. تهران - ایران: مکتبة العلمية الاسلامية، 1380ق.‬#
‏‫فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، قم - ایران: مؤسسة دار الهجرة، 1409ق.‬#
‏‫فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، لبنان - بیروت: دار الکتب العلمية، 1414ق.‬#
‏‫فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر في غریب الشرح الکبیر للرافعي، ایران - قم: مؤسسة دار الهجرة، 1414ق.‬#
‏‫کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال، محمد بن حسن طوسی و حسن مصطفوی، ایران - مشهد مقدس: دانشگاه مشهد. دانشکده الهیات و معارف اسلامی. مرکز تحقیقات و مطالعات، 1409ق.‬#
‏‫کلینی، محمد بن یعقوب، الکافي، 8 ج. تهران - ایران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم‏، 1407ق.‬#
‏‫مصطفوى، حسن‌، التحقيق في كلمات القرآن الكريم‌، تهران - ایران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي‌، چاپ اول‌، 1368ق.‬#
‏‫مفید، محمد بن محمد، الأمالي، حسین استادولی و علی‌‎اکبر غفاری، ایران - قم: كنگره شيخ مفيد، 1413ج.‬#
‏‫---، الإختصاص، علی‌‎اکبر غفاری و محمود موسوی زرندی، قم - ایران: جماعة المدرسين في الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامي، 1413ب.‬#
‏‫---، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، ایران - قم: كنگره شيخ مفيد، 1413الف.‬‬‬‬‬‬‬‬#