ظرفیت‌ها و بایسته‌های رویکرد نهادگرایانه در سیاست خارجی ج.ا. ایران
الموضوعات : • توصیف و تبیین نوآورانه، خلاقانه و روشمند در حوزه نظریه‌ها و روش‌ها
عباس ضیاءالدینی
1
,
محمد کمالی زاده
2
,
سید خدایار مرتضوی
3
,
سید عطاءالله سینائی
4
1 - دانشجوی دکتری علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران
3 - استادیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 - استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: نهاد, نهادگرایی, ظرفیت‌های نهادگرایی, قانون اساسی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران.,
ملخص المقالة :
پژوهش حاضر در پی شناخت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با نگاهی به رویکرد نهادگرایی است. این رویکرد بر این فرض استوار است که ساختارها و قواعد نهادی که با تکیه بر اصول، هنجارها، نگرش‌ها و ارزش‌ها ایجاد شده‌اند، گزینه‌های سیاست‌گذاران را محدود کرده، آنها را به سمت تصمیمهای مشخصی هدایت می‌کنند. رویکرد سیاست خارجی ج.ا.ا نیز از این قاعده مستثنی نیست. این مقاله با استفاده از رویکرد نهادگرایی و روش توصیفی- تحلیلی به دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه می‌توان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نهادگرایی، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را کارآمدتر و مؤثرتر ساخت و چه شاخص‌هایی، سیاست خارجی ج.ا.ا را از منظر نهادگرایی متمایز می‌نماید. نتایج نشان می‌دهد که تقویت تعاملات نهادی، افزایش هماهنگی بین نهادهای داخلی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی، اقتصادی و راهبردی منطقه‌ای و بین‌المللی، از جمله الزامات کلیدی نهادگرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1403) قوه قضائیه.
اسلامی، روح‌الله و زهرا اکبری (۱۳۹۹) «آسیب‌شناسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از منظر نهادگرایی»، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، شماره ۳۵، صص 3-۲۶.
جکسون، رابرت و گئورک سورنسون (۱۳۹۴) درآمدی بر روابط بین‌الملل.
ترجمه مهدی ذاکریان، احمد تقی‌زاده و حسن سعید کالهی.
تهران، میزان.
حقیقت، صادق (۱۳۷۶) مسئولیت‌های فراملی در سیاست خارجی دولت اسلامی.
تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری.
خوشوقت، محمدحسین (۱۳۸۵) تجزیه و تحلیل تصمیم‌گیری در سیاست خارجی.
تهران، مرکز چاپ و انتشار وزارت امور خارجه.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (۱۳۹۴) اصول و مبانی روابط بین‌الملل، جلد اول.
تهران، سمت.
رینولدز، فلیپ آلن (1380) شناخت اصول روابط بین الملل، مترجم جمشید زنگنه، تهران، مرکز چاپ وانتشارات وزارت امور خارجه.
ستوده، محمد (۱۳۸۵) تحولات نظام بین‌الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران.
صحرایی، علیرضا (۱۳۹۰) درآمدی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از ۱۹۷۹ تا ۲۰۰۵ (با تأکید بر ایدئولوژی سیاسی) مشهد، سخن‌گستر.
صدقی، ابوالفضل (۱۳۸۶) سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از آغاز تا سال ۱۳۶۸، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
BRICS Brasil (2025) About the BRICS. https://brics.br/en/about-the-brics.
Hall, P. A., & Taylor, R. C. R. (1996) Political science and the three new institutionalisms. Political Studies, 44(5), 936–957.
https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1996.tb00343.x.
Hufbauer, G. C., Schott, J. J., Elliott, K. A., & Oegg, B. (2007) Economic sanctions reconsidered (3rd ed.). Peterson Institute for International Economics.
Ianchovichina, E., Devarajan, S., & Lakatos, C. (2016) Lifting economic sanctions on Iran: Global effects and strategic responses (Policy Research Working Paper No. 7549). World Bank.
https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/298681467999709496.
Keohane, R. O. (1984) After hegemony: Cooperation and discord in the world political economy. Princeton University Press.
https://www.jstor.org/stable/j.ctt7sq9s.
March, J. G., & Olsen, J. P. (1983) The new institutionalism: Organizational factors in political life. American Political Science Review, 78(3), 734–749.
https://doi.org/10.2307/1961840.
North, D. C. (1990) Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press.
https://doi.org/10.1017/CBO9780511808678.
Pierson, P. (2000) Increasing returns, path dependence, and the study of politics. American Political Science Review, 94(2), 251–267.
https://doi.org/10.2307/2586011.
Putnam, R. D. (1988) Diplomacy and domestic politics: The logic of two-level games. International Organization, 42(3), 427–460.
https://doi.org/10.1017/S0020818300027697.
Reuters. (2025, February 4). An overview of Iran’s energy industry and infrastructure. https://www.reuters.com/world/middle-east/an-overview-irans-energy-industry-infrastructure-2025-02-04.
Shanghai Cooperation Organisation (2023, July 4). Regular SCO Heads of State Council meeting. https://eng.sectsco.org/20230704/Regular-SCO-Heads-of-State-Council-Meeting-948760.html.
Thelen, K. (1999) Historical institutionalism in comparative politics. Annual Review of Political Science, 2, 369–404.
https://doi.org/10.1146/annurev.polisci.2.1.369.
United Nations (2018, May 8) Statement by the Secretary-General on the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA).
https://www.un.org/sg/en/content/sg/statements/2018-05-08.
United Nations Security Council (2015) Resolution 2231 (2015) on the Joint Comprehensive Plan of Action.
https://digitallibrary.un.org/record/797839.