نقش واسطه‌ای خود شفقت‌‌ورزی در رابطه بین انعطاف‌‌پذیری شناختی و اهمال‌کاری تحصیلی دانش‌آموزان

ملخص المقالة :

پژوهش حاضر با هدف تعیین نقش واسطه‌ای خودشفقت‌ورزی در رابطه بین انعطاف‌پذیری شناختی و اهمال‌کاری تحصیلی در دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر یاسوج انجام شد. روش پژوهش توصیفی- همبستگی از نوع تحلیل مسیر بود. جامعه آماری شامل ۱۰۳۰۰ دانش‌آموز بود که براساس جدول کرجسی و مورگان تعداد ۳۷۳ نفر به روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها مقیاس انعطاف‌پذیری شناختی دنیس و وندرول (۲۰۱۰)، سیاهه اهمال‌کاری تحصیلی سولومون و راثبلوم (۱۹۸۴) و مقیاسخودشفقت‌ورزی نف (۲۰۰۳) بود که روایی و اعتبار آنها تأیید شد. داده‌ها با نرم‌افزار SmartPLS و SPSS تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد بین انعطاف‌پذیری شناختی و اهمال‌کاری تحصیلی رابطه منفی و معنادار وجود دارد و خودشفقت‌ورزی نقش واسطه‌ای معناداری در این رابطه ایفا می‌کند. این نتایج بیانگر اهمیت توجه به آموزش مهارت‌های شناختی و هیجانی به‌ویژه خودشفقت‌ورزی در کاهش اهمال‌کاری دانش‌آموزان است. براساس این یافته‌ها، پیشنهاد می‌شود برنامه‌های آموزشی مدارس با تأکید بر ارتقای انعطاف‌پذیری شناختی و پرورش خودشفقت‌ورزی طراحی و اجرا شود.

المصادر:

اطهری، ز.، برزگر بفرویی، ک.، و زارع، م. (۱۳۹۹). بررسی نقش شفقت به خود در اهمال‌کاری تحصیلی با واسطه‌گری اجتناب تجربه‌ای در دانشجویان دانشگاه یزد. فصلنامه علمی پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی. https://doi.org/10.30473/etl.2020.52759.3217
پورطالب، ن.، مشفقی قره‌بابا، ح.، و کاردان حلوایی، ژ. (2025). رابطه شفقت با خود و انعطاف‌پذیری روانشناختی با فرسودگی تحصیلی دانشجویان. مجله روان‌شناسی. 29(2)، 343-352. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1404.29.2.13.3
پورطالب، ن.، واحدی قره‌بابا، و.، نورکجوری، ف.، و اکبری‌نژاد، ه. (2025). رابطه انگیزش یادگیری و سرزندگی تحصیلی با اضطراب امتحان دانشجویان با میانجی‌گری اهمال‌کاری تحصیلی. مجله روان‌شناسی، 29(1)، 136-146.https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1404.29.1.3.1
جوکار، ب.، و دلاورپور، م. آ. (۱۳۸۶). رابطه تعلل‌ورزی آموزشی با اهداف پیشرفت. اندیشه‌های نوین تربیتی.https://doi.org/10.22051/jontoe.2007.312
خلج‌زاده، م.، و هاشمی، ن. (۱۳۹۸). اثربخشی آموزش خود شفقت‌ورزی بر ادراک شایستگی و انعطاف‌پذیری روان‌شناختی دختران بدسرپرست. روان‌شناسی تربیتی.https://doi.org/10.22054/jep.2020.47123.2785
ستاری، م.، اشرفی علویجه، م.، و جراح، ا. (۱۴۰۱). پیش‌بینی تاب‌آوری و شفقت به خود براساس انعطاف‌پذیری شناختی در پدران دارای کودکان با اختلال طیف اوتیسم. مطالعات ناتوانی.http://jdisabilstud.org/article-1-2050-fa.html
سوری، ا.، آقایوسفی، ع.، و درتاج، ف. (1401). تبیین پدیده فرسودگی تحصیلی دانش‌آموزان براساس نقش اهمال‌کاری تحصیلی و کمال‌گرایی والدین (مطالعه موردی: دانش‌آموزان دوره متوسطه شهر قم). جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، 10(3)، 98-108. بازیابی از https://www.iase-jrn.ir/index.php/se/article/view/493
شادبافی، م.، محمدی، ا.، و زارعان، م. (1403). نقش واسطه‌ای اهمال‌کاری تحصیلی در رابطه بین علائم نارسایی توجه/ فزون‌کنشی و ضرب‌آهنگ شناختی کند با عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دوره متوسطه اول. برنامه درسی و آموزش یادگیرنده‌محور، 3(3)، بدون صفحه. https://doi.org/10.22034/cipj.2022.53538.1067
عامری، ن.، و نجفی، م. (2024). روابط ساختاری ناگویی هیجانی و گرایش به رفتارهای پرخطر در نوجوانان: نقش میانجی انعطاف‌پذیری روان‌شناختی. مجله روان‌شناسی، 28(2)، 142-151.http://iranapsy.ir/Article/45546/FullText#:~:text=http%3A//iranapsy.ir/Article/45546/FullText
فتحی زادان، ا.، و تجری، ط. (۱۴۰۰). اثربخشی آموزش راهبردهای یادگیری خودتنظیم بر اهمال‌کاری تحصیلی و خودشفقت‌ورزی دانش‌آموزان شرکت‌کننده در المپیاد ورزشی. مطالعات روان‌شناسی ورزشی, 10(37), 29–52.https://doi.org/10.22089/spsyj.2020.7142.1761
نامیان، س.، و حسینچاری، م. (۱۳۹۰). تبیین اهمال‌کاری تحصیلی دانشجویان براساس باورهای مذهبی و هستة کنترل. مطالعات روان‌شناسی تربیتی. https://civilica.com/doc/1467169
هاشمی‌نیک، ا.، حیدری، ح.، داوودی، ح.، و جعفری، ا. (۱۴۰۰). الگوی پیش‌بینی سبک‌های حل تعارض براساس ابعاد تمایزیافتگی و انعطاف‌پذیری شناختی با نقش میانجی شفقت‌ورزی به خود زوجین. تحقیقات علوم رفتاری, 19(1), 13–23. http://rbs.mui.ac.ir/article-1-965-fa.html
Beck, B., Koons, S., & Milgrim, D. (2000). Correlates and consequences of behavioral procrastination: The effects of academic procrastination, self-consciousness, self-esteem and self-handicapping. Journal of Social Behavior & Personality, 15, 3–13.
https://www.researchgate.net/publication/232585298_Correlates_and_Consequences_of_Behavioral_Procrastination_The_Effects_of_Academic_Procrastination_Self-Consciousness_Self-Esteem_and_Self-Handicapping
Bella, Cintia, Puspitaningrum. (2022). Self Regulated Learning, Academic Interest in Learning, and Academic Procrastination of Psychology Freshman. International journal of research publications, 109(1) .https://doi.org/10.47119/IJRP1001091920223888
Bui, N. H. (2007). Effect of evaluation threat on procrastination behavior. The Journal of Social Psychology, 147, 197–209. https://doi.org/10.3200/socp.147.3.197-210
Cigdem, Atalayin., Murat, Balkis., Hüseyin, Tezel., Gul, Kayrak. (2018). Procrastination and predictor variables among a group of dental students in Turkey. Psychology Health & Medicine, 23(6):726-732. https://doi.org/10.1080/13548506.2017.1418014
Dajani, D. R., & Uddin, L. Q. (2015). Demystifying cognitive flexibility: Implications for clinical and developmental neuroscience. Trends in neurosciences, 38(9), 571-578.‏ https://doi.org/10.1016/j.tins.2015.07.003
Demirci, Onur, Güler, Kahraman,. (2023). An examination of the relationship between self-compassion, temperament types and cognitive flexibility according to deceiving tendency. Anatolian Current Medical Journal, 5(2):168-176. https://doi.org/10.38053/acmj.1252898
Dennis JP, Vander Wal JS. (2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cogn Ther Res; 34(3):241-53. https://doi.org/10.1007/s10608-009-9276-4
Effat, S., Elshahawi, H., Refaat, G., Rabie, M., Nasr, A., & Elrassas, H. (2022). Adult attention-deficit hyperactivity disorder among patients with substance use disorders. Middle East Current Psychiatry, 29(1). https://doi.org/10.1186/s43045-022-00249-2
Elices, M., Carmona, C., Pascual, J. C., Feliu-Soler, A., Martin-Blanco, A., & Soler, J. (2017). Compassion and self-compassion: Construct and measurement. Mindfulness & Compassion, 2(1), 34-40.‏ https://doi.org/10.1016/j.mincom.2016.11.003
Gagnon, J., Dionne, F., & Pychyl, T. A. (2016). Committed action: An initial study on its association to procrastination in academic settings. Journal of Contextual Behavioral Science, 5(2), 97–102. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2016.04.002
Glick, D. M., Millstein, D. J., & Orsillo, S. M. (2014). A preliminary investigation of the role of psychological inflexibility in academic procrastination. Journal of Contextual Behavioral Science, 3, 81–88. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2014.04.002
Hajiazizi, A., & Ho, R. (2015). The relationship between self-compassion and academic procrastination being mediated by Shame and Anxiety. The International Journal of Indian Psychology, Forthcoming.‏https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2703405#paper-references-widget
Hen, M. (2018). Academic procrastination and feelings toward procrastination in LD and non-LD students: Preliminary insights for future intervention. Journal of prevention & intervention in the community, 46(2), 199-212.‏ https://doi.org/10.1080/10852352.2016.1198173
Khan, I., Schommer-Aikins, M., & Saeed, N. (2021). Cognitive Flexibility, Procrastination, and Need for Closure Predict Online Self-Directed Learning Among Pakistani Virtual University Students. International Journal of Distance Education and E-Learning, 6(2), 31-41.‏ https://doi.org/10.36261/ijdeel.v6i2.1860
Khooei-Oskooei, S., Ahangari, S., & Seifoori, Z. (2021). Procrastination in Language Learning Process: A Constructive Strategy or Merely a Destructive Time Loss?. Journal of Applied Linguistics and Applied Literature: Dynamics and Advances, 9(1), 243-259.‏ https://doi.org/10.22049/JALDA.2021.26939.1202
Leary, M. R., Tate, E. B., Adams, C. E., Batts Allen, A., & Hancock, J. (2007). Self-compassion and reactions to unpleasant self-relevant events: The implications of treating oneself kindly. Journal of Personality and Social Psychology, 92(5), 887–904. https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.5.887
Liu, G., Cheng, G., Hu, J., Pan, Y., & Zhao, S. (2020). Academic Self-Efficacy and Postgraduate Procrastination: A Moderated Mediation Model. Frontiers in psychology, 11, 1752. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.01752
Lyudmila, M., Gubaidulina., Anastasia, A., Kachina., Valentina, V., Barabanshchikova. (2023). Psychological predictors of procrastination among psychology students. National psychological journal, 48(4):91-101.
https://www.researchgate.net/publication/370248533_Psychological_predictors_of_procrastination_among_psychology_students/citation/download?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7InBhZ2UiOiJwdWJsaWNhdGlvbiIsInByZXZpb3VzUGFnZSI6bnVsbH19
Mansouri, K., Ashouri, A., Gharaei, B., & Farahani, H. (2022). The Mediating Role of Fear of Failure, Self-Compassion and In-tolerance of Uncertainty in the Relationship Between Academic Procrastination and Perfectionism. Iranian Journal o f Psychiatry and Clinical Psychology, 28(1), 34-47.‏ https://doi.org/10.32598/ijpcp.28.1.3706.1
Marshall, E. J., & Brockman, R. N. (2016). The Relationships Between Psychological Flexibility, Self-Compassion, and Emotional Well-Being. Journal of cognitive psychotherapy, 30(1), 60–72. https://doi.org/10.1891/0889-8391.30.1.60
Martin, M. M., Staggers, S. M., & Anderson, C. M. (2011). The relationships between cognitive flexibility with dogmatism, intellectual flexibility, preference for consistency, and self-compassion. Communication Research Reports, 28(3), 275-280.‏ https://doi.org/10.1080/08824096.2011.587555
Michalowski, A., Siemann-Herzberg, M., & Takors, R. (2017). Escherichia coli HGT: engineered for high glucose throughput even under slowly growing or resting conditions. Metabolic engineering, 40, 93-103.‏ https://doi.org/10.1016/j.ymben.2017.01.005
Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2, 85-101. https://doi.org/10.1080/15298860309032
Nurmawati, Nurmawati. (2023). The Relationship between Self-Management and Student Academic Procrastination. Jurnal Neo Konseling, 5(2):90-90. https://doi.org/10.24036/00751kons2023
Phan, H. P., & Ngu, B. H. (2021). A Perceived Zone of Certainty and Uncertainty: Propositions for Research Development. Frontiers in psychology, 12, 666274. doi: 10.3389/fpsyg.2021.666274
Piaget, J. (1985). The equilibration of cognitive structures: The central problem of intellectual development. (T. Brown & K. J. Thampy, Trans.). University of Chicago Press. (Original work published 1975) https://www.scirp.org/reference/index
Shareh H, Farmani A, Soltani E. Investigating the Reliability and Validity of the Cognitive Flexibility Inventory (CFI-I) among Iranian University Students. PCP 2014; 2 (1) :43-50 http://jpcp.uswr.ac.ir/article-1-163-en.html
Sonmark, K., & Modin, B. (2017). Psychosocial work environment in school and students’ somatic health complaints: an analysis of buffering resources. Scandinavian Journal of Public Health, 45, 64–72. https://doi.org/10.1177/1403494816677116
Svartdal, F., Dahl, T. I., Gamst-Klaussen, T., Koppenborg, M., & Klingsieck, K. B. (2020). How Study Environments Foster Academic Procrastination: Overview and Recommendations. Frontiers in psychology, 11, 540910. https://www.citefast.com/?s=APA7#_Journal:~:text=https%3A//doi.org/10.3389/fpsyg.2020.540910
Taghizadeh, F., & Yazdani Cherati, J. (2015). Procrastination and Self-Efficacy Among Intravenous Drug Users on a Methadone Maintenance Program in Sari City, Iran, 2013. Iranian journal of psychiatry and behavioral sciences, 9(4), e3738. https://doi.org/10.17795/ijpbs-3738
Taghizadeh, N., Davidson, A., Williams, K., & Story, D. (2015). Autism spectrum disorder (ASD) and its perioperative management. Pediatric Anesthesia, 25(11), 1076-1084.‏ https://doi.org/10.1111/pan.12732
Teoh, A. N., & Wong, J. W. K. (2023). Mindfulness is Associated with Better Sleep Quality in Young Adults by Reducing Boredom and Bedtime Procrastination. Behavioral sleep medicine, 21(1), 61–71. https://doi.org/10.1080/15402002.2022.2035729
Toraman, Ç., Özdemir, H. F., Koşan, A. M., & Orakcı, Ş. (2020). Relationships between cognitive flexibility, perceived quality of faculty life, learning approaches, and academic achievement. International Journal of Instruction, 13(1), 85-100. https://doi.org/10.29333/iji.2020.1316a
Uddin, L. Q. (2021). Cognitive and behavioural flexibility: neural mechanisms and clinical considerations. Nature Reviews Neuroscience, 22(3), 167-179.‏ https://doi.org/10.1038/s41583-021-00428-w
Valenzuela, R., Codina, N., Castillo, I., & Pestana, J. V. (2020). Young University Students' Academic Self-Regulation Profiles and Their Associated Procrastination: Autonomous Functioning Requires Self-Regulated Operations. Frontiers in psychology, 11, 354. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00354
Waring, S. V., & Kelly, A. C. (2019). Trait self-compassion predicts different responses to failure depending on the interpersonal context. Personality and Individual Differences, 143, 47-54.‏ https://doi.org/10.1016/j.paid.2019.01.043
Westgate, E. C., Wormington, S. V., Oleson, K. C., & Lindgren, K. P. (2017). Productive procrastination: academic procrastination style predicts academic and alcohol outcomes. Journal of applied social psychology, 47(3), 124–135. https://doi.org/10.1111/jasp.12417
Zentall, T. R. (2021). Basic behavioral processes involved in procrastination. Frontiers in Psychology, 12, 769928.‏ https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.769928