طراحی، تدوین و ارزیابی برنامه آموزشی بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری برای کودکان پیش دبستانی دارای اختلال زبانی

ملخص المقالة :

هدف از پژوهش حاضر طراحی، تدوین و ارزیابی برنامه آموزشی بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری برای کودکان پیش دبستانی دارای اختلال زبانی بود. روش ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﺮاي ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻃﺮاﺣﯽ و ﺗﺪوﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ، روش توصیفی - ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﺎ روﯾﮑﺮد ﺳﻨﺘﺰ ﭘﮋوﻫﯽ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﺑﻮد . براي روایی‌ یابی‌ برنامه‌ از روش‌ روایی‌ محتوایی‌ بـه‌ شـیوۀ کمی‌ با پانل‌ خبرگان‌ 10 نفري و از دو ضریب‌ نسبی‌ روایی‌ محتوا (CVR) و شاخص‌ روایی‌ محتوا (CVI) استفاده‌ شد. ابتدا به ‌منظور برآورد مضامین بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری از داده‌های مورد نیاز براي این پژوهش از شیوه تحلیل مضمون مورد نظر استرلینگ (2001) استفاده شد. بر¬اساس بررسی‌های انجام ‌شده از منابع مختلف در نهایت 59 کد اختصاصی بازی درمانی شناسایی و ارزیابی گردید. براساس نتایج به‌ دست‌آمده مهارتهای ارتباطی از17 تم پایه ، مهارتهای خودآگاهی از 15 تم پایه، مهارتهای مقابله¬ای از 14 تم پایه و مهارتهای حل مساله از 13 تم پایه تشکیل شد. حداقل و حداکثر میزان شاخص ضریب نسبی روایی محتوا ( CVI) برای هر ماده یا جزء برنامه به ترتیب( 8/0و 1) و حداقل و حداکثر شاخص روایی محتوا( CVR) برای هر ماده یا جزء برنامه به ترتیب( 7/0 و 1) بدست آمد. ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎن داد برنامه آموزشی بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری برای کودکان پیش دبستانی دارای اختلال زبانی از رواﻳﻰ ﻣﺤﺘﻮاﻳﻰ ﻣﻨﺎﺳﺒﻰ برخوردار اﺳﺖ و رواﻳﻰ ﻻزم را ﺑﺮاي ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻰ، ﺑﺎﻟﻴﻨﻰ و ﭘﮋوﻫﺸﻰ دارد.

المصادر:

ﺣﺴﻴﻨﻰ، زﻫﺮا؛ ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ، زﻫﺮا و اﺑﻦ اﺣﻤﺪي، آرزو. (١٣٩٤). ﺑﺮرﺳﻰ رواﻳﻰ ﺻﻮري و ﻣﺤﺘﻮاﻳﻰ و ﭘﺎﻳﺎﻳﻰ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺑﺮرﺳﻰ ﭼﺮﺧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ در اﻓﺮاد ﺳﻴﮕﺎري. ﻣﺠﻠﻪ دﻧﺪاﻧﭙﺰﺷﻜﻰ ﻣﺸﻬﺪ، ٣٩(٢): ١٥٤-١٤٧.
دهقان طزرجانی، مهناز، کدیور، پروین، عبدالهی، محمدحسین و حسن‌آبادی، حمیدرضا. (1397). رشد زبان در کودکان فارسی‌زبان 6 تا 7 سال. مجله روان‌شناسی، 22 (2 (پیاپی 86))، 139-156. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1397.22.86.1.0
زارع، حسین؛ شریفی، علی‌اکبر و نعامی، اشواق. (1398). اثربخشی برنامه توان‌بخشی شناختی توجه و حافظه بر فراخنای حافظه کاری واجی و رشد زبان بیانی و دریافتی کودکان کاشت حلزون‌شده. مجله روانشناسی، 23(3): 254-268.
سیف، علی‌اکبر. (۱۳۹۸). سنجش و ارزشیابی در آموزش‌وپرورش. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
ظلی، محمدحسین و نفریه، پگاه. (1398). اثربخشی بازی‌درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری بر شایستگی اجتماعی و اضطراب کودکان. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد. 6(26): 1933-1925. https://doi.org/10.22038/mjms.2020.15789
فلاح‌نژاد تفتی، ساجده؛ بهمنی، بهمن و جعفری، پروین. (1404). تأثیر بازی‌درمانی دلبستگی‌محور بر کارکرد ‌تأملی ‌والدین و تنظیم‌ هیجانی کودکان دارای مشکلات برونی‌سازی‌شده. مجله روان‌شناسی، 29(1): 12-23. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1404.29.1.2.0
موللی، گیتی؛ جلیل آبکنار، سیده سمیه و عاشوری، محمد. (1394). بررسی اثربخشی بازی‌درمانی گروهی بر مهارت‌های اجتماعی کودکان پیش‌دبستانی آسیب‌دیده شنوایی. آرشیو توان‌بخشی (توان‌بخشی)، 16(1)، 76-85. http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/article-1-1568-fa.html
Bent-Lenselink, D., Noordegraaf, M., & Van Regenmortel, T. (2025). Developing a program theory for play therapy intervention in co-creation with the professional field. Social Sciences & Humanities Open, 12, 102073.‏ https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.102073
Çiçek, İ., Korkmaz, Z., Ünsal, F., Shalal Alanazi, Z., Gómez-Salgado, J., & Yildirim, M. (2025). The effect of secure attachment on family relationships and peer bullying in adolescents: the mediating role of positive childhood experiences. Frontiers in Psychology, 16, 1700648.‏ https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1700648
Daley, L. P., Miller, R. B., Bean, R. A., & Oka, M. (2018). Family system play therapy: An integrative approach. The American Journal of Family Therapy, 46(5), 421-436.‏ https://doi.org/10.1080/01926187.2019.1570386
Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied nursing research, 5(4), 194-197.‏ https://doi.org/10.1016/S0897-1897(05)80008-4
Diagnostic, A. P. A. (2013). Statistical manual of mental disorders fifth edition DSM-5. Edisi ke-5. Washington DC: American Psychiatric Association.‏
Eldredge, L. K. B., Markham, C. M., Ruiter, R. A., Fernández, M. E., Kok, G., & Parcel, G. S. (2016). Planning health promotion programs: an intervention mapping approach. John Wiley & Sons.‏
Francis, G., Deniz, E., Torgerson, C., & Toseeb, U. (2022). Play-based interventions for mental health: A systematic review and meta-analysis focused on children and adolescents with autism spectrum disorder and developmental language disorder. Autism & Developmental Language Impairments, 7, 23969415211073118.‏ https://doi.org/10.1177/23969415211073118
Gillon, G., McNeill, B., Denston, A., Scott, A., & Macfarlane, A. (2020). Evidence-based class literacy instruction for children with speech and language difficulties. Topics in Language Disorders, 40(4), 357-374.‏ https://doi.org/10.1097/TLD.0000000000000233
Ha, N. T. N., Tham, M., & Hurley, P. (2025). Process quality in early childhood education and care in Australia: A systematic literature review. Early Childhood Education Journal, 53(6), 2193-2206.‏ https://doi.org/10.1007/s10643-024-01735-4
Kashima, Y., & Lan, Y. (2013). Communication and language use in social cognition.‏ The Oxford Handbook of Social Cognition, Oxford Library of Psychology, https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199730018.013.0035
Knell, S. M. (2015). Cognitive‐behavioral play therapy. Handbook of play therapy, 119-133. https://doi.org/10.1002/9781119140467.ch6
Kumar, P. (2025). Importance of Early Childhood Education and Its Impact on Children's Cognitive and Social Development. International Journal of Scientific Research in Science and Technology, 12(3), 1082-1086.‏ https://doi.org/10.32628/IJSRST25123119
Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel psychology, 28(4).‏
Li, J. (2012). Preschoolers' outdoor pretend play and social competence: Do individual and home factors play a role?. The University of North Carolina at Greensboro.‏
Nursanaa, W. O., & Ady, I. N. C. (2020). Play therapy for children with anxiety disorders. In 5th ASEAN Conference on Psychology, Counselling, and Humanities, 81-86. https://doi.org/10.2991/assehr.k.200120.018
Rademacher, A., Bäker, N., von Düring, U., Hiltunen, V., & Goagoses, N. (2025). The effects of early childhood education and care quality on academic competences in early primary school: A systematic review and meta-analysis. European Journal of Psychology of Education, 40(4), 1-31.‏ https://doi.org/10.1007/s10212-025-01005-w
Rezaee Rezvan, S., Rezaee Rezvan, M., Asad zadeh, S. N., Torabi, S. S., Taheri Soodejani, M., Ghasemzadeh-moghaddam, H., ... & Firouzeh, N. (2024). The efficacy of cognitive–behavioural play therapy and puppet play therapy on bilingual children’s expressive, receptive language disorders. Early Child Development and Care, 194(2), 296-307.‏ https://doi.org/10.1080/03004430.2024.2309453
Rezaeerezvan, S., Kareshki, H., & Pakdaman, M. (2022). The effect of cognitive–behavioral play therapy on improvements in expressive linguistic disorders of bilingual children. Frontiers in Psychology, 12, 626422.‏ https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.626422
Rostami, R., Mojtahedy, S. H., Heidari, Z., Ranjbari, G., Sadeghi-Firoozabadi, V., & Ahmadi, M. (2017). Investigation of cognitive-behavioral play therapy effectiveness on cognitive functions in aggressive children. International Journal of Educational and Psychological Researches, 3(3), 186-191.‏ https://doi.org/10.4103/jepr.jepr_18_16
Tchoungui Oyono, L., Pascoe, M., & Singh, S. (2018). The prevalence of speech and language disorders in French-speaking preschool children from Yaoundé (Cameroon). Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 61(5), 1238-1250.‏ https://doi.org/10.1044/2018_JSLHR-L-16-0400
Ullrich, D., Marten, M. (2016). Aspects Concerning “Play” for the Promotion of Preschool Children with Severe Speech- and Language Impairment. Journal of education sciences, 6(9); 1-11. https://doi.org/10.3390/educsci6010009
Xie, H., Ouyang, H., Yaacob, N. R. N., Feng, D., & Wang, S. (2025). Challenges and Opportunities in Teaching Through Interactions Framework: A Three-level Meta-Analysis of the CLASS Measure and Children's Vocabulary Skills. Early Childhood Education Journal, 53(5), 1605-1625.‏ https://doi.org/10.1007/s10643-024-01703-y