مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری فصلنامه پژوهش‌های اخلاقی (انجمن معارف اسلامی ایران) 2383-3279 16 3 2026 3 14 The ethical challenges of applying the scapegoat theory in criminal policymaking چالش های اخلاقی اعمال نظریه قوچ قربانی در سیاست گذاری کیفری 137 158 fa فاطمه عظیمی دانشجوی دکتری، حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران محمد میرزایی عضو هیات علمی، گروه حقوق، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران شهرداد دارابی عضو هیات علمی، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران 2025 7 18 <p>Criminal policymaking is always vulnerable to the use of quick and dramatic solutions to respond to insecurity and social crises. The &ldquo;scapegoat&rdquo; theory, as a well-known model in criminology, explains how power institutions in crisis situations, by focusing on an individual or group as the &ldquo;cause&rdquo; of problems, while diverting minds from the main roots of the problems, create false security and temporary unity around a hypothetical enemy. This article, using a descriptive-analytical method and a comparative approach, examines the scapegoat theory in criminology and its correlation with the ethical principles governing criminal and penal policymaking in Islam. Its aim is to analyze the ethical challenges arising from the application of the scapegoat theory in the three central dimensions of criminal policymaking (legislation, judgment, and enforcement). The findings of the research show that the application of this theory in all three dimensions of criminal policymaking faces fundamental ethical challenges: in the legislative dimension, it leads to the adoption of discriminatory, hasty, and showy laws that violate the principles of justice, the generality of the law, and the negation of surveillance In the judicial dimension, it subjects judgment to social and political pressures and distorts the principles of impartiality of the judge, the principle of innocence, and the principle of rejecting the limits with suspicion In the executive dimension, it removes punishment from the goal of reform and rehabilitation and turns it into a tool for humiliation and a display of power that violates human dignity even when the limits are applied. From the perspective of Islamic ethics, this approach is in complete conflict with the penal philosophy of Islam, which is based on the principles of justice (Indeed, Allah commands justice), mercy (And We have not sent you except as a mercy to the worlds), and the realization of the five interests of the Sharia (preservation of religion, soul, intellect, offspring, and wealth). The ultimate result of such a policy is the decline of public trust in judicial institutions, deviation from identifying the root causes of crime, and ultimately, the destruction of the legitimacy of the ruling system.</p> <p>سیاستگذاری جنایی همواره در معرض آسیب استفاده از راه&zwnj;حل&zwnj;های سریع و نمایشی برای پاسخ به ناامنی و بحران&zwnj;های اجتماعی قرار دارد. نظریه &laquo;قوچ قربانی&raquo; به عنوان یک الگوی شناخته شده در جرم&zwnj;شناسی، تبیین می&zwnj;کند که چگونه نهادهای قدرت در شرایط بحران، با تمرکز بر یک فرد یا گروه به عنوان &laquo;علت العلل&raquo; مشکلات، ضمن انحراف اذهان از ریشه&zwnj;های اصلی مسائل، به ایجاد امنیت کاذب و وحدت موقت حول یک دشمن فرضی می&zwnj;پردازند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، به بررسی نظریه قوچ قربانی در جرم&zwnj;شناسی و نسبت سنجی آن با اصول اخلاقی حاکم بر سیاستگذاری کیفری و جنایی در اسلام تدوین و هدف آن واکاوی چالش&zwnj;های اخلاقی ناشی از اعمال نظریه قوچ قربانی در سه بُعد محوری سیاستگذاری جنایی (تقنین، قضاوت و اجرا) می باشد. یافته&zwnj;های تحقیق نشان می&zwnj;دهد که کاربست اعمال این نظریه در هر سه بُعد سیاستگذاری جنایی با چالش&zwnj;های اخلاقی بنیادینی مواجه است: در بُعد تقنینی، منجر به تصویب قوانین تبعیض&zwnj;آمیز، شتابزده و نمایشی می&zwnj;شود که اصول عدالت، عمومیت قانون و نفی تجسس (وَلا تَجَسَّسُوا) را نقض می&zwnj;کند. در بُعد قضایی، قضاوت را تحت تأثیر فشارهای اجتماعی و سیاسی قرار داده و اصول بی&zwnj;طرفی قاضی، اصل برائت و دفع حدود با شبهات (ادْرَءُوا الْحُدُودَ بِالشُّبُهَاتِ) را مخدوش می&zwnj;سازد. در بُعد اجرایی، مجازات را از هدف اصلاح و بازپروری خارج ساخته و به ابزاری برای تحقیر و نمایش قدرت تبدیل می&zwnj;کند که ناقض کرامت انسانی حتی در هنگام اجرای حد است. از منظر اخلاق اسلامی، این رویکرد در تعارض کامل با فلسفه کیفری اسلام قرار دارد که بر پایه&zwnj;های عدالت (إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ)، رحمت (وَما أَرْسَلْناكَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ) و تحقق مصالح پنجگانه شریعت (حفظ دین، نفس، عقل، نسل و مال) استوار است. نتیجه نهایی چنین سیاستی، زوال اعتماد عمومی به نهادهای قضایی، انحراف از ریشه&zwnj;یابی جرم و در نهایت، تخریب مشروعیت نظام حاکم است.</p> http://akhlagh.saminatech.ir/fa/Article/Download/53292