مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی احرار 2821-2703 6 12 2026 3 8 Comparative Analysis of the Legal Nature of the Contract of Gift in Iranian Civil Law and Western Legal Systems تحلیل تطبیقی ماهیت حقوقی عقد هبه در حقوق مدنی ایران و نظام های حقوقی غربی 35 51 fa افروز غلام زاد کهنه سری دانشجو کارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، موسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران. محسن خاکزاد استادیار حقوق عمومی، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. مصطفی خزل واشی عضو هیات علمی حقوق جزا و جرم شناسی، گروه حقوق، دانشکده علوم نسانی،دانشگاه بغداد،بغداد،عراق 2025 1 26 <p>Gift, as one of the most important gratuitous institutions in private law, has been regulated with different legal natures and effects in various legal systems. This article, using a descriptive–analytical and comparative approach, examines the legal nature of gift in the legal systems of Iran, France, and England, and seeks to clarify the fundamental similarities and differences of this institution. The findings of the research indicate that in Iranian law, gift is a specific, gratuitous, and proprietary contract rooted in Imami jurisprudence, the realization of which is subject to delivery (possession), and the principle is the revocability of the donor. In contrast, in French law, gift is recognized as a formal and ceremonial legal act that is realized through the execution of an official deed, and the principle is its irrevocability in order to ensure stability and security in transactions. In English law, gift is mainly analyzed as a unilateral legal act (gift) outside the framework of the classical contract, in which the element of actual or constructive delivery of property plays a fundamental role in its realization, and once completed, revocation is generally not possible. The overall conclusion of the article is that the differences in the legal nature of gift in these three systems reflect the structural differences among jurisprudence‑based, Romano–Germanic, and common law legal systems. A comparative study of this institution can therefore provide a basis for rethinking the efficiency of the rules governing gifts and for enhancing legal certainty in gratuitous legal relations.</p> <p>هبه به&zwnj; عنوان یکی از مهم&zwnj;ترین نهاد های تبرعی در حقوق خصوصی، در نظام &zwnj;های حقوقی مختلف با ماهیت و آثار متفاوتی تنظیم شده است. این مقاله با رویکردی توصیفی–تحلیلی و تطبیقی به بررسی ماهیت حقوقی هبه در حقوق ایران، فرانسه و انگلستان می&zwnj;پردازد و می&zwnj;کوشد تفاوت&zwnj; ها و اشتراک &zwnj;های بنیادین این نهاد را تبیین نماید. یافته &zwnj;های پژوهش نشان می&zwnj;دهد که در حقوق ایران، هبه یک عقد معین، تملیکی و مجانی با ریشه&zwnj;های فقه امامیه است که تحقق آن منوط به قبض بوده و اصل بر قابلیت رجوع واهب است، در مقابل، در حقوق فرانسه هبه به &zwnj;عنوان یک عمل حقوقی تشریفاتی و رسمی شناخته می&zwnj;شود که با تنظیم سند رسمی محقق شده و اصل بر عدم قابلیت رجوع آن به&zwnj; منظور تضمین ثبات و امنیت معاملات است. در حقوق انگلستان نیز هبه عمدتاً به&zwnj;صورت یک عمل حقوقی یک&zwnj;طرفه Gift ) )و خارج از چارچوب عقد کلاسیک تحلیل می&zwnj;شود که عنصر تحویل واقعی یا حکمی مال نقش اساسی در تحقق آن دارد و پس از تکمیل، رجوع از آن اصولاً امکان&zwnj;پذیر نیست. نتیجه کلی مقاله آن است که تفاوت در ماهیت حقوقی هبه در این سه نظام، بازتابی از تفاوت&zwnj;های ساختاری میان نظام&zwnj;های حقوقی فقه&zwnj; محور، رومی–ژرمنی و کامن &zwnj;لا بوده و مطالعه تطبیقی آن می&zwnj;تواند مبنایی برای بازاندیشی در کارآمدی قواعد هبه و ارتقای امنیت حقوقی در روابط تبرعی فراهم آورد.</p>

http://law.ahrar.ac.ir/fa/Article/Download/53273