مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری راهبرد توسعه 1735-2460 21 83 2025 12 9 Political Economy of Rent-Seeking: An Analysis of the Structural and Institutional Consequences of Oil and Gas Raw Material Exports تحلیل نهادگرایانه حکمرانی رانتی نفت در ایران: ریشه‌های تاریخی و پیامدهای آن بر ساختارهای سیاسی و اجتماعی 435 456 fa امیرحسین خورشیدی اطهر دانشگاه امام صادق(ع) محمد نعمتی دانشگاه تهران 2024 10 22 <p>The raw export of oil has long posed a persistent challenge, leading the Iranian economy to face profound structural problems. This research aims to critique the political economy of oil raw material exports in Iran through an institutionalist approach, analyzing the structural consequences of this phenomenon. In this context, a critical review of common approaches such as the Dutch Disease, rentier state theory, and the resource curse will demonstrate that these frameworks are insufficient to comprehensively explain the political economy of oil raw material exports in Iran. Subsequently, by employing an institutionalist theoretical framework and examining empirical evidence, the study analyzes the role of political, economic, social, and cultural institutions in perpetuating the raw export of oil and its consequences. The main focus is on how an inadequate institutional structure has directed the Iranian economy towards dependency on oil revenues, a rent-seeking culture, and the weakening of the private sector, rather than fostering production, innovation, and entrepreneurship.The findings of the study indicate that overcoming the challenge of oil raw material exports in Iran requires extensive systemic structural reforms in political and economic institutions, improvement in governance, strengthening public participation, and increasing social capital. Otherwise, the continuation of the current state will lead Iran towards a future filled with economic instability, inefficiency, and underdevelopment.</p> <p>اقتصاد سیاسی مبتنی بر خام&zwnj;فروشی نفت، معضل دیرینه&zwnj;ای است که سیستم اقتصادی ایران را با چالش&zwnj;های زیربنایی پیچیده&zwnj;ای روبرو ساخته است. این پژوهش، با هدف نقد جامع نظام حکمرانی رانتی نفت در ایران، از یک رویکرد نهادگرایی تاریخی بهره می&zwnj;گیرد تا نتایج بلندمدت و عمیق این پدیده را بر ساختارهای کشور تحلیل نماید. در همین راستا، با مرور انتقادی بر نظریات متداول از جمله بیماری هلندی، دولت رانتی و نفرین منابع، نشان داده می&zwnj;شود که این چارچوب&zwnj;های نظری به تنهایی، فاقد ظرفیت لازم برای تبیین ابعاد نهادی و تاریخی خام&zwnj;فروشی در بستر ایران هستند. سپس، با استفاده از چارچوب نظری نهادگرایی، نقش قواعد رسمی و غیررسمی در سه حوزه&zwnj;ی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در تداوم وابستگی به نفت مورد ارزیابی قرار می&zwnj;گیرد. تمرکز اصلی مقاله بر این است که چگونه ساختار نهادی ناکارآمد کشور، به جای بسترسازی برای تولید مولد، نوآوری و کارآفرینی، مسیر اقتصاد ملی را به سمت اتکای بیش از حد به درآمدهای نفتی، اشاعه فرهنگ رانت&zwnj;خواری و تضعیف شدید بخش خصوصی هدایت کرده است. یافته&zwnj;ها مؤید این نکته است که برون&zwnj;رفت از دام خام&zwnj;فروشی نفت، تنها با اصلاحات بنیادین و سیستمی در نهادهای حاکمیتی، ارتقاء حکمرانی مطلوب و تقویت سرمایه اجتماعی از طریق افزایش مشارکت مردمی میسر خواهد بود. در غیر این صورت، تداوم شرایط فعلی، آینده&zwnj;ای پر از عدم ثبات اقتصادی، ناکارآمدی و انحراف از توسعه را برای کشور رقم خواهد زد.</p> http://rahbord-mag.ir/fa/Article/Download/52789